Trung tá Không quân Michael A. Schrama hôm 26/8/2026 ban hành lệnh ấn định lịch xét xử: phiên xét xử nội dung đối với Khalid Sheikh Mohammed và 3 bị cáo khác sẽ bắt đầu Thứ Hai, 5/6/2028 tại tòa án quân sự trên căn cứ hải quân Mỹ ở vịnh Guantánamo, Cuba.
Công tố viên đề nghị mở phiên từ 11/1/2027. Thẩm phán bác lịch đó, viết rằng cần thêm thời gian để giải quyết các tranh chấp tiền tố tụng, trong đó có việc bằng chứng nào được phép đưa ra tại phiên tòa. Lệnh 11 trang gọi ngày 5/6/2028 là mốc phụ thuộc việc các bên hoàn thành đúng hạn các “cột mốc” đã đặt ra. Phiên tòa vẫn có thể bị hoãn thêm.
Bốn bị cáo gồm:
• Khalid Sheikh Mohammed (KSM), bị cáo buộc xây dựng và chỉ đạo kế hoạch cướp máy bay lao vào World Trade Center và Lầu Năm Góc;
• Walid bin Attash;
• Ali Abdul Aziz Ali (còn gọi Ammar al-Baluchi);
• Mustafa al-Hawsawi.
Họ thuộc số tù nhân cuối cùng còn bị giam tại Guantánamo. Bị cáo thứ năm, Ramzi bin al-Shibh, đã được tách hồ sơ vì được xác định không đủ năng lực hầu tòa.
Vụ tấn công 11/9/2001 khiến gần 3.000 người chết. Mohammed bị bắt năm 2003 tại Pakistan, bị CIA giam bí mật khoảng 3 năm rồi chuyển đến Guantánamo năm 2006. Ông từng bị cáo buộc bị tra tấn, trong đó báo cáo Thượng viện Mỹ ghi nhận ông bị waterboarding 183 lần.
Cổng vào Camp Delta, khu giam giữ tại vịnh Guantánamo. Nguồn: Britannica
Vì sao vụ án kéo dài hơn 20 năm
Vụ việc từng được ấn định xét xử năm 2021 rồi hủy. Năm 2024 từng có thỏa thuận nhận tội đổi lấy không tử hình; Bộ trưởng Quốc phòng lúc đó Lloyd Austin hủy thỏa thuận. Tòa phúc thẩm gần đây bác nỗ lực khôi phục thỏa thuận đó. Ba bị cáo đã xin Tòa án Tối cao xem xét việc hủy thỏa thuận.
Theo lệnh mới, ngày 5/6/2028 bắt đầu chọn hội đồng quân nhân (đóng vai trò bồi thẩm). Tuyên bố mở đầu dự kiến 30 ngày sau khi hội đồng được thành lập. Phía bào chữa trình bày chính thức 60 ngày sau khi công tố kết thúc phần chứng cứ. Nếu có kết tội sẽ chuyển sang giai đoạn tuyên án.
Đài tưởng niệm 11/9 tại Ground Zero, New York. Nguồn: TripSavvy
Phóng viên Carol Rosenberg (The New York Times), theo dõi vụ án từ những năm đầu, ghi nhận thẩm phán chưa ra phán quyết về các kiện liên quan tra tấn của chính Mohammed, bin Attash và al-Hawsawi. Một bị cáo khác (al-Baluchi) đã từng được thẩm phán trước loại một số lời khai vì bị tra tấn; phía công tố đang kháng cáo.
Human Rights Watch từng nêu các nguyên nhân trì hoãn chính: quy tắc tòa quân sự chưa được kiểm chứng đầy đủ, bằng chứng mật về giam giữ của CIA, và khó khăn hậu cần khi xét xử tại Guantánamo.
Chuyên gia pháp lý nhận định: ngày 2028 là bước tiến lịch trình, không phải bảo đảm phiên tòa sẽ mở đúng hạn. Tranh chấp then chốt vẫn là lời khai sau khi bị CIA thẩm vấn có được chấp nhận hay không.
Nếu lịch giữ nguyên, phiên tòa sẽ mở gần 27 năm sau vụ 11/9.
Bốn bị cáo vẫn bị giam tại nhà tù quân sự Mỹ ở Cuba trong lúc các thủ tục tiền tố tụng tiếp tục.
Gia đình nạn nhân 11/9 theo dõi vụ án nhiều năm. Một số người ủng hộ xét xử công khai; một số khác từng phản đối thỏa thuận nhận tội vì cho rằng không đủ công lý.