New York Times (5/9) mô tả cuộc điều tra vốn kéo dài nhiều năm từng chững lại, rồi được đẩy mạnh sau khi lãnh đạo FBI mới yêu cầu xem lại vai trò của các nhà khoa học trong chính phủ.
Công tố Maryland đã đòi tài liệu liên quan Fauci — gồm email tài khoản cá nhân gửi một số nhà nghiên cứu và khoản chi nếu có khi ông can thiệp cho bên nhận tài trợ liên bang. Nhóm bị xem xét còn có nhà khoa học đoạt giải Nobel Richard J. Roberts và những người từng viết thư phản đối việc cắt tài trợ EcoHealth Alliance.
Cố vấn cấp cao cũ của Fauci tại NIH, David Morens, bị truy tố hồi tháng 4 vì dùng Gmail để giấu trao đổi công vụ về nghiên cứu coronavirus dơi, nhằm tránh yêu cầu công khai hồ sơ (FOIA). Ông sau đó nhận tội âm mưu. Cáo trạng nêu hai đồng phạm chưa bị buộc tội; hồ sơ Quốc hội gắn tên với lãnh đạo EcoHealth và một bác sĩ Boston University.
Song song, Thượng nghị sĩ Rand Paul triệu Fauci ra Thượng viện. Ông viện dẫn Tu chính án 5, từ chối trả lời hơn 100 câu. Ủy ban Cộng hòa đã chuyển hồ sơ khinh thị Quốc hội sang Bộ Tư pháp. Florida, Tây Virginia và Louisiana gửi trát bang, hỏi về tài trợ, nhuận bút sách và khuyến cáo COVID.
Fauci phủ nhận sai phạm liên quan đại dịch. Ông đã nghỉ lãnh đạo NIAID năm 2022. Lệnh ân xá của Biden bao phủ hành vi công vụ đến 2025 — không chắn mọi cáo buộc hình sự nếu công tố cho rằng có việc ngoài phạm vi đó, và không chặn vụ dân sự hay điều tra bang.
Nguồn gốc SARS-CoV-2 vẫn tranh cãi. CIA và FBI nghiêng giả thuyết rò rỉ phòng thí nghiệm Vũ Hán; nhiều nhà virus học vẫn cho rằng lây từ động vật tự nhiên có bằng chứng mạnh hơn. Tài trợ NIH cho nghiên cứu dơi tại Trung Quốc là có thật; chưa có bằng chứng công khai chứng minh virus gây đại dịch được tạo ra từ đúng các thí nghiệm đó.
Điều tra không đồng nghĩa kết tội. Phía ủng hộ nói đây là truy trách nhiệm sau hàng triệu người chết. Phía khoa học lo hiệu ứng lạnh: nhà nghiên cứu ngại làm việc với mầm bệnh nguy hiểm. Hồ sơ đại bồi thẩm vẫn kín.