Nidal Malik Hasan, cựu thiếu tá quân y, bác sĩ tâm thần, nổ súng tại trung tâm xử lý y tế Fort Hood, Texas, ngày 5/11/2009. Ông giết 13 người và làm 32 người bị thương. Tòa án quân sự kết án ông 45 tội danh giết người năm 2013 và tuyên án tử hình. Ông bị liệt từ thắt lưng trở xuống sau khi bị cảnh sát bắn, hiện ngồi xe lăn, đang bị giam tại Fort Leavenworth, Kansas. Ông đã hết đường kháng cáo năm ngoái. Tổng thống Trump phê duyệt thi hành án trong tuần này theo đề nghị của Hegseth.
Hegseth nói với đài Real America’s Voice hôm thứ Tư, khi đang trên tàu sân bay USS Abraham Lincoln: “Ông ấy sẽ nhận đội bắn của lính, đúng như đáng phải nhận. Chúng tôi sẽ bảo đảm mọi người có thể xem, rằng nó công khai, vì mọi người cần hiểu có hậu quả nghiêm trọng cho những việc kiểu này.” Khi được hỏi Hasan có yêu cầu cuối cùng hay liên hệ chính quyền không, ông trả lời: “Không quan tâm. Chúng tôi sẽ gặp ông ấy ngày 3/12.”
Một quan chức Lầu Năm Góc làm rõ hôm thứ Năm rằng sự kiện sẽ được livestream và chi tiết sẽ được thông báo sau. Đây sẽ là lần đầu quân đội Mỹ xử tử bằng đội bắn kể từ 1945 và lần xử tử quân sự đầu tiên sau hơn 60 năm. Giờ ấn định là 13 giờ ngày 3/12 tại Fort Hood, trùng giờ vụ xả súng năm 2009.
Phó Tổng thống JD Vance hôm thứ Sáu nói với phóng viên ông không chắc kế hoạch livestream sẽ diễn ra: “Tôi không biết việc đó thực sự sẽ xảy ra.” Ông thêm: “Nếu nó được livestream, tôi sẽ không xem.” Vance gọi vụ Fort Hood là “vụ tấn công khủng bố tồi tệ nhất trên đất Mỹ ngoài 11/9”. Ông không phản đối bản án tử hình nhưng nói phương thức đang làm phân tán sự chú ý khỏi tội ác.
Tổng thống Trump hôm thứ Sáu nói ông “tuyệt đối” ủng hộ kế hoạch livestream nhưng Lầu Năm Góc “đang đưa ra quyết định” về phần này. Ông nói: “Tôi thực sự không quan tâm ông ta ra đi bằng cách nào, miễn là ông ta ra đi, và tôi nghĩ án tử hình là cách rất xứng đáng với ông ta.” Trump đã phê duyệt việc thi hành án bằng đội bắn.
Giáo hoàng Leo XIV hôm thứ Bảy, nhân Ngày Thế giới chống án tử hình, đăng trên X trích lại giáo huấn Công giáo: “Lợi ích chung có thể được bảo vệ và yêu cầu của công lý có thể được đáp ứng mà không cần dùng đến án tử hình.” Ông viết án tử hình tấn công phẩm giá vốn có của con người. Hồng y Pietro Parolin, quốc vụ khanh Vatican, nói rõ hơn hôm thứ Sáu: “Thật không thể hiểu nổi khi ai đó muốn dùng phương pháp này trong thời đại ngày nay… Chắc chắn không thể chấp nhận được khi biến cái chết thành một màn trình diễn.”
Hạ nghị sĩ Cộng hòa Austin Scott nói ông ủng hộ xử Hasan nhưng “livestream xử tử là việc những kẻ jihad làm. Mỹ tốt hơn thế.” Thượng nghị sĩ Dân chủ Jack Reed, thành viên cao cấp Ủy ban Quân vụ Thượng viện, gọi đây là “màn trình diễn man rợ” và “món quà cho những kẻ tuyển mộ chống Mỹ”. Ông yêu cầu chính quyền xem xét lại.
Quy định hiện hành của Lục quân giới hạn người được chứng kiến xử tử quân sự: quan chức quân đội và nhà tù, đội thi hành án, luật sư và linh mục của bị cáo, ít nhất hai đại diện báo chí, và người thân. Kế hoạch livestream công khai vượt khung đó. Chuyên gia pháp lý nói vấn đề mới này có thể phải ra tòa và làm trì hoãn ngày 3/12.
Nhận định:
Dan Urman, giám đốc chương trình luật và chính sách công tại Đại học Northeastern, nói với Northeastern Global News: “Tôi nghĩ việc thi hành án sẽ bị trì hoãn khi tòa án phân loại các vấn đề mới và chưa từng có liên quan.” Ông chỉ ra quy định quân sự hiện hành không dự liệu việc phát sóng công khai.
Hồng y Parolin nói với Vatican News: “Lập trường của Giáo hội là phản đối hoàn toàn án tử hình. Nó không tương thích với phẩm giá con người và không có tác dụng răn đe.” Giáo hoàng Leo không nêu tên Hasan nhưng đăng bài vào đúng ngày kế hoạch livestream đang gây tranh cãi, và sau khi Parolin đã nói rõ về vụ này.
Vance, người cải đạo sang Công giáo, tách phần livestream khỏi bản án. Ông không nói ông phản đối xử tử Hasan, nhưng nói ông sẽ không xem và nghi ngờ kế hoạch có được thực hiện. Trump giữ lập trường ủng hộ án tử hình và để cửa mở cho Lầu Năm Góc quyết định phần phát sóng.
Điểm cần giữ: bản án tử hình đã có từ 2013 và Trump đã phê duyệt thi hành. Phần livestream là quyết định mới của Hegseth và Lầu Năm Góc, chưa có chi tiết kỹ thuật, và đang gặp phản ứng từ cả hai đảng, từ Vatican, và từ chính phó tổng thống.
