Thẩm phán liên bang Noël Wise (Tòa khu vực Bắc California, San Jose) hôm 28/8 kết luận chính quyền Trump đã dùng sai luật nhập cư để nhắm sinh viên quốc tế vì quan điểm chính trị. Reuters và AP: các quy định INA cho phép Ngoại trưởng Marco Rubio coi người không phải công dân là có thể trục xuất nếu ông “xác định cá nhân” hành vi “làm tổn hại lợi ích đối ngoại cấp thiết,” và cho phép thu hồi visa theo toàn quyền — khi áp vào lời nói được Hiến pháp bảo vệ thì vi phạm quyền tự do ngôn luận và do mơ hồ (vagueness).
Wise viết: “Nói thẳng, ở Hoa Kỳ tự do ngôn luận thuộc về người dân. Không phải của chính phủ để lấy đi.” Và: “Tự do ngôn luận là ảo ảnh nếu chúng ta chỉ ‘tự do’ phát biểu những quan điểm khen ngợi chính phủ và lãnh đạo.” Khi lời nói là yếu tố but-for (nguyên nhân quyết định) để thu hồi visa rồi trục xuất, “chính phủ đang đối xử bất lợi với lời nói đó dựa trên quan điểm hoặc nội dung.”
Khuôn viên Đại học Stanford, nơi tờ Stanford Daily khởi kiện. Nguồn: Stanford University Architect / Campus Planning
Vụ kiện do The Stanford Daily (báo sinh viên Stanford) nộp tháng 8/2025: một số cây viết mang visa F-1 tự kiểm duyệt, không đưa tin biểu tình ủng hộ Palestine và Trung Đông vì sợ bị trục xuất. Tòa nhận định chiến dịch từ tháng 3/2025 — bắt đầu công khai với vụ Mahmoud Khalil (Columbia), xử riêng — tạo “thông điệp lạnh”: phát biểu chống chính sách Israel hoặc ủng hộ người Palestine thì mất visa. “Sinh viên không phải công dân nghe cảnh báo và im. Sự im lặng rất rõ.”
Wise dựa nhiều lập luận của thẩm phán William Young (Boston) năm trước: chính quyền đã chọn “lời nói thân Palestine / chống Israel để trả đũa làm lạnh ngôn luận.” Hồ sơ thi hành từ 3/2025, theo bà, cho thấy một mẫu: “Bộ trưởng thu hồi visa khi người không phải công dân chỉ trích chính phủ hoặc các mục tiêu, nhân vật mà chính phủ ưu ái. Đó là thi hành phân biệt nghiêm trọng.”
Phán quyết không biến mọi hành vi bạo lực hay phá hoại thành “tự do ngôn luận.” Tòa giới hạn: không được dùng điều khoản INA mơ hồ để trừng phạt quan điểm được bảo vệ. State Department và DHS chưa bình luận ngay. Chính phủ có thể kháng cáo lên Ninth Circuit.
Với sinh viên Việt Nam và cộng đồng AAPI du học F-1/J-1: phán quyết củng cố rằng viết bài, dự mít-tinh ôn hòa không đương nhiên là căn cứ thu hồi visa — nhưng từng hồ sơ vẫn có thể bị xem xét vì lý do khác (hình sự, vi phạm thị thực). Nên theo dõi travel.state.gov và tư vấn luật sư nhập cư; đây là lệnh tòa khu vực, chưa phải án tối cao.
Chuyên gia Tu chính án thứ Nhất thường nhắc: người không phải công dân trên đất Mỹ vẫn có bảo vệ ngôn luận nhất định, dù không có “quyền tuyệt đối” được cấp hoặc gia hạn visa. Wise: “Ở đây bạn có thể ghét nội dung lời nói của một người và vẫn yêu đất nước trân trọng quyền được nói.”