Thỏa thuận diesel Trump–Putin gặp phản đối lưỡng đảng

Trump viết trên mạng xã hội tối 9/10 rằng ông vừa kết thúc cuộc thảo luận “rất thành công” với Putin. Ông nói Nga đồng ý cung cấp ngay hơn 300.000 tấn diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu, thêm 500.000 tấn trong tháng 11, và 1 triệu tấn “ngay sau đó”. Ông còn nêu khả năng thêm khoảng 3 triệu tấn sau, tùy tình trạng nhà máy lọc dầu Nga. Bộ Tài chính Mỹ sau đó cấp giấy phép chung tạm thời cho phép giao dịch diesel Nga đến khoảng tháng 4/2027.

Hôm Chủ nhật 11/10, bảy thượng nghị sĩ ra tuyên bố chung yêu cầu chính quyền “ngay lập tức đảo ngược hướng đi”. Nhóm gồm bốn Cộng hòa — Susan Collins (Maine), Lisa Murkowski (Alaska), Thom Tillis (North Carolina) và John Curtis (Utah) — cùng ba Dân chủ — Jeanne Shaheen (New Hampshire), Richard Blumenthal (Connecticut) và Ron Wyden (Oregon).

Tuyên bố viết: “Quốc hội đã cấm rõ ràng việc nhập khẩu năng lượng từ Nga năm 2022 nhằm ngăn đô la Mỹ tài trợ cuộc chiến tàn bạo của Putin chống Ukraine.” Các nghị sĩ nói quyết định của Trump “chạy trực tiếp ngược luật đó”. Họ thêm rằng chính quyền không tham vấn Quốc hội hoặc nộp giải trình theo yêu cầu của luật. “Hoa Kỳ không nên cung cấp cho Putin một đường sống tài chính trong khi Nga tiếp tục giết dân thường Ukraine. Chính quyền phải ngay lập tức đảo ngược hướng đi.”

Tillis nói với NBC’s Meet the Press hôm Chủ nhật: “Tôi tin có cơ sở hợp lý để nói tổng thống không tuân thủ luật.” Ông dự đoán thỏa thuận sẽ có “hậu quả chết người” vì “cho Vladimir Putin cảm giác rằng chúng ta đang đạp phanh thay vì đạp ga để kết thúc chiến tranh và bảo đảm hòa bình ở châu Âu”.

Ở Hạ viện, Dân biểu Cộng hòa Brian Fitzpatrick (Pennsylvania), đồng chủ tịch Caucus Ukraine, thông báo sẽ giới thiệu dự luật lưỡng đảng chặn mọi việc mua dầu Nga, gọi là “Ronald Reagan Peace Through Strength Act”. Ông nói sẽ dùng discharge petition để đưa ra sàn nếu cần. Dân biểu Cộng hòa Don Bacon (Nebraska) viết: “Chúng ta cần giá diesel thấp hơn cho nông dân, chủ trang trại và người tiêu dùng Mỹ, nhưng mua nhiên liệu Nga là câu trả lời sai.” Dân biểu Cộng hòa Michael McCaul (Texas), cựu chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, nói nới trừng phạt có thể “tài trợ cỗ máy chiến tranh của Kremlin”.
Luật năm 2022 cấm nhập khẩu năng lượng từ Nga cho đến khi Moscow chấm dứt hành động gây hấn chống Ukraine và ngừng đe dọa đồng minh NATO. Một số nghị sĩ nói chính quyền không tham vấn hoặc nộp giải trình theo quy định. Phản đối diễn ra trong bối cảnh giá diesel cao trước bầu cử giữa kỳ, và Ukraine tiếp tục bị không kích.

Nhận định

Tuyên bố của bảy thượng nghị sĩ nói rõ: “Quốc hội đã rõ ràng: Hoa Kỳ không nên nhập dầu từ Nga cho đến khi nước này chấm dứt hành động gây hấn chống Ukraine và ngừng đe dọa đồng minh NATO của chúng ta.” Tillis nói với NBC: “Tôi tin có cơ sở hợp lý để nói tổng thống không tuân thủ luật.”

Dân biểu Bacon viết trên X: “Mua nhiên liệu Nga là câu trả lời sai.” McCaul cảnh báo nới trừng phạt có thể tài trợ cỗ máy chiến tranh Kremlin dù Quốc hội vừa cho tổng thống thêm đòn bẩy trừng phạt.

CNN dẫn phân tích viên năng lượng nói lượng diesel công bố khó tạo khác biệt lớn với giá toàn cầu. Richard Nephew của Columbia University Center on Global Energy Policy nói tổng lượng này có vẻ ít hơn lượng Mỹ dùng trong một ngày.

Điểm cần giữ: phản đối đến từ cả hai đảng, gồm bốn thượng nghị sĩ Cộng hòa. Họ tập trung vào câu hỏi luật pháp và việc đô la Mỹ có thể vào ngân sách chiến tranh của Nga, không chỉ vào mức giá nhiên liệu. Chưa có bỏ phiếu nào tại Quốc hội tính đến 12/10. Giấy phép tạm của Bộ Tài chính vẫn còn hiệu lực.