Pháp là quốc gia tiên phong với luật El Khomri năm 2017, yêu cầu các công ty lớn đàm phán về quyền ngắt kết nối. Tiếp theo là Bỉ, Ireland, Canada (Ontario), và gần đây nhất là Australia với luật có hiệu lực từ 26/8/2024 cho doanh nghiệp từ 15 nhân viên trở lên. Từ 26/8/2025, luật sẽ áp dụng cho cả doanh nghiệp nhỏ.
Theo luật Australia, nhân viên có quyền từ chối liên lạc công việc ngoài giờ nếu việc từ chối là “hợp lý”. Các yếu tố xem xét bao gồm: tính khẩn cấp của vấn đề, tính chất công việc, mức độ bồi thường và hậu quả nếu không phản hồi.
Lợi ích đối với người lao động
Nhiều nghiên cứu sau đại dịch Covid-19 cho thấy việc luôn “online” dẫn đến burnout, mất ngủ và giảm năng suất dài hạn. Nhân viên ở Sydney chia sẻ rằng sếp thường nhắn tin lúc nửa đêm, tạo áp lực vô hình dù không bắt buộc trả lời.
Nhận định: Quyền ngắt kết nối giúp khôi phục ranh giới cá nhân, giảm stress và cải thiện sức khỏe tinh thần. Nhiều công ty châu Âu áp dụng chính sách này còn ghi nhận giảm nghỉ ốm và tăng sự gắn kết của nhân viên.
Thách thức đối với doanh nghiệp
Phía doanh nghiệp, đặc biệt startup và công ty làm việc xuyên múi giờ, lo ngại luật sẽ gây khó khăn trong xử lý tình huống khẩn cấp và giảm tốc độ phản ứng với khách hàng. Doanh nghiệp nhỏ cho rằng họ không đủ nguồn lực để xây dựng quy trình phức tạp.
Nhận định: Trong nền kinh tế toàn cầu, tính linh hoạt là lợi thế cạnh tranh. Nếu luật được thực thi cứng nhắc, nó có thể làm giảm năng suất và khiến một số nhân viên (đặc biệt Gen Z và Millennials trong lĩnh vực công nghệ) cảm thấy bị hạn chế tự do làm việc linh hoạt.
Minh họa Work-Life Balance – Cân bằng giữa công việc và cuộc sống cá nhân.
Hầu hết các luật không cấm tuyệt đối liên lạc ngoài giờ, mà chỉ bảo vệ nhân viên khỏi những yêu cầu “không hợp lý”. Nhiều công ty lớn ở Pháp và châu Âu đã chủ động áp dụng chính sách chặn email tự động sau giờ làm hoặc khuyến khích văn hóa “không mong đợi phản hồi ngay”.
Nhận định sâu:
Tích cực: Đây là bước tiến bảo vệ quyền con người trong thời đại số, thúc đẩy doanh nghiệp lập kế hoạch tốt hơn và tôn trọng nhân viên. Dài hạn, nó có thể giảm tỷ lệ nghỉ việc và tăng năng suất.
Tiêu cực: Luật pháp không thể thay thế văn hóa công ty. Nếu thiếu sự tin tưởng và giao tiếp rõ ràng, quyền ngắt kết nối có thể trở thành “lá chắn” dẫn đến xung đột nội bộ.
Giải pháp cân bằng: Kết hợp luật với đào tạo quản lý, công cụ công nghệ (như chế độ “không gửi email ngoài giờ”) và thỏa thuận linh hoạt giữa hai bên.
Hình minh họa 3: Hình ảnh ngắt kết nối – Thư giãn và tắt thiết bị sau giờ làm (ảnh minh họa).
Quyền ngắt kết nối không phải là “chống lại sếp” mà là nỗ lực tái thiết lập sự cân bằng trong thế giới luôn kết nối. Nó phản ánh xung đột giữa nhu cầu bảo vệ sức khỏe con người và yêu cầu cạnh tranh của kinh tế hiện đại. Trong tương lai, thành công của chính sách này sẽ phụ thuộc vào cách các bên thực thi một cách linh hoạt và nhân văn, thay vì đối đầu.
Chúng ta đang chứng kiến sự chuyển dịch lớn của lao động toàn cầu. Liệu Việt Nam có nên học hỏi và xây dựng quy định tương tự trong tương lai gần? Đây là câu hỏi đáng để các nhà lập pháp, doanh nghiệp và người lao động cùng thảo luận.