Quốc hội xem xét sửa 4 luật ngành Công Thương: Gỡ điểm nghẽn pháp lý, cắt giảm thủ tục cho doanh nghiệp

Chiều 20/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng (thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ) đã trình bày Tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của bốn luật thuộc lĩnh vực Công Thương. Đây là cách tiếp cận “một luật sửa bốn luật”, tập trung xử lý những vấn đề đã được nhận diện rõ, có yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn thay vì sửa đổi toàn diện từng đạo luật cùng lúc.

Theo Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng, quan điểm xây dựng dự án Luật gồm ba trụ cột chính: thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, đồng bộ, thống nhất và khả thi, phù hợp với các điều ước quốc tế; cắt giảm tối đa thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Chính phủ đề xuất bãi bỏ, đơn giản hóa 20 thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh; phân cấp, phân quyền 10 nội dung; tháo gỡ, hoàn thiện 31 nội dung vướng mắc, đặc biệt gắn với yêu cầu của môi trường kinh tế số và nền tảng số. Dự thảo Luật gồm 6 điều (4 điều sửa luật, 1 điều về hiệu lực và 1 điều về chuyển tiếp), dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Cụ thể, với Luật Thương mại, dự thảo bãi bỏ 3 nhóm điều kiện kinh doanh, 4 thủ tục hành chính, phân cấp 1 thủ tục và sửa đổi 3 nội dung chồng chéo. Đáng chú ý là đề xuất bổ sung khái niệm “hàng giả” ở cấp luật để thống nhất cách tiếp cận giữa các lĩnh vực thương mại, hình sự và sở hữu trí tuệ. Với Luật Cạnh tranh, tập trung đơn giản hóa 2 thủ tục theo phương thức điện tử và hoàn thiện quy định nhằm duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh, xử lý nghiêm các hành vi phản cạnh tranh trong kinh tế số và các mô hình kinh doanh mới.

Với Luật Quản lý ngoại thương, dự thảo bãi bỏ 2 thủ tục, đơn giản hóa 9 thủ tục, phân cấp 5 nội dung và hoàn thiện 4 nội dung nhằm tháo gỡ bất cập về tái nhập khẩu hàng hóa do chính doanh nghiệp sản xuất đã xuất khẩu, hoạt động ngoại thương với khu hải quan riêng, chứng nhận và tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa. Với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tập trung phân cấp, hoàn thiện các nội dung để thống nhất với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi, khi trình bày Báo cáo thẩm tra, cho biết Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung 4 luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy mạnh phân cấp phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường đầu tư kinh doanh cạnh tranh lành mạnh và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số. Quốc hội dự kiến thảo luận tại hội trường vào sáng 30/10 và biểu quyết thông qua vào chiều 13/11/2026.

Tác động đến cộng đồng người Việt tại Mỹ

Việc sửa đổi đồng bộ bốn luật ngành Công Thương hướng đến cắt giảm chi phí tuân thủ, đơn giản hóa thủ tục xuất nhập khẩu, chứng nhận xuất xứ và cải thiện môi trường cạnh tranh lành mạnh sẽ tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp Việt Nam trong nước. Đối với cộng đồng người Việt tại Mỹ, đặc biệt là những người kinh doanh, xuất khẩu hàng hóa Việt Nam hoặc có liên kết với các nhà cung cấp trong nước, các thay đổi này có thể giúp giảm rào cản thủ tục, tăng tốc độ thông quan và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động thương mại. Điều này hỗ trợ các mô hình kinh doanh xuyên biên giới, thương mại điện tử và bảo vệ người tiêu dùng tốt hơn khi mua sắm hàng Việt Nam. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào việc triển khai phân cấp và năng lực hậu kiểm tại địa phương.

Nhận định

Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh mục tiêu của dự án Luật là “thể chế hóa đầy đủ chủ trương, chính sách của Đảng và tháo gỡ triệt để các khó khăn, vướng mắc có nguyên nhân từ pháp luật”, đồng thời “cắt giảm tối đa thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp”. Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi khẳng định sự cần thiết của việc sửa đổi nhằm “tạo môi trường đầu tư kinh doanh cạnh tranh lành mạnh và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số”.

Cách tiếp cận “một luật sửa bốn luật” được đánh giá là phù hợp để xử lý nhanh các điểm nghẽn đã rõ ràng, phù hợp với yêu cầu cải cách thể chế và phát triển kinh tế số. Việc bổ sung khái niệm “hàng giả” ở cấp luật và hoàn thiện quy định về cạnh tranh trong môi trường số là những nội dung đáng chú ý. Thành công của dự án sẽ phụ thuộc vào việc Quốc hội thông qua kịp thời để có hiệu lực từ 1/3/2027, cũng như khả năng triển khai phân cấp gắn với trách nhiệm và nguồn lực thực hiện tại địa phương.