Núi lửa Kilauea ở Hawaii phun trào lần thứ 37, kèm động đất 4,6 độ: Người dân sống ngay trên “miệng lửa”

1. Kilauea ở đâu và đang phun trào ra sao?

Kilauea là núi lửa dạng khiên (shield volcano) nổi tiếng trên đảo Hawaii – hòn đảo lớn nhất của bang Hawaii, nằm giữa Thái Bình Dương, cách thành phố Honolulu khoảng 320 km về phía nam. Đây là một trong những núi lửa hoạt động mạnh nhất thế giới, với lịch sử phun trào liên tục trong hàng trăm năm.

Ngày 25–26/11 (giờ địa phương), Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ – USGS cho biết Kilauea lại bước vào một giai đoạn phun trào mới, gọi là “episode 37” – lần thứ 37 kể từ khi chuỗi phun trào hiện tại bắt đầu vào tháng 12/2024.

Dung nham phun lên từ miệng núi lửa Halemaʻumaʻu trong lòng miệng núi chính.

Các cột dung nham (lava fountain) bắn cao khoảng 400 feet (khoảng 120 m) – tương đương tòa nhà vài chục tầng – tạo nên cảnh tượng ngoạn mục nhìn từ xa.

Dung nham hiện chỉ giới hạn trong khu vực miệng núi lửa thuộc Công viên núi lửa Hawaii, chưa đe dọa nhà dân hay khu dân cư lân cận.

Theo USGS, kiểu phun trào hiện tại của Kilauea là “phun trào theo đợt”: mỗi đợt kéo dài khoảng vài giờ đến gần một ngày, sau đó tạm dừng vài ngày rồi lại bùng lên. Từ cuối 2024 đến nay, núi lửa đã phun trào hơn ba chục lần, khiến nó trở thành “show núi lửa” liên tục cho khách du lịch và người dân trên đảo.

2. Động đất 4,6 độ ngay sau đợt phun thứ 37

Ngay sau khi đợt phun trào thứ 37 kết thúc, USGS ghi nhận một trận động đất mạnh 4,6 độ xảy ra vào đêm 26/11 ở khu vực sườn nam Kilauea.

Tâm chấn ở độ sâu trung bình, nằm trên phần rìa của hệ thống núi lửa.

Rung lắc được cảm nhận trên diện rộng ở đảo Hawaii, nhưng không gây thiệt hại đáng kể, không có cảnh báo sóng thần.

Các nhà khoa học nhấn mạnh:

Trận động đất này không trực tiếp do dung nham gây ra, mà liên quan đến chuyển động ứng suất trong vỏ Trái đất quanh khu vực Kilauea – một vùng vốn thường xuyên có động đất nhỏ.

Tuy vậy, việc động đất xuất hiện gần như ngay sau đợt phun trào khiến người dân và du khách càng chú ý hơn tới rủi ro địa chất ở Hawaii: núi lửa – động đất – địa tầng sụt lún có thể tương tác và thay đổi liên tục.

3. Nguy cơ nào cho người dân, hàng không và khí hậu?

Mỗi khi nghe tin “núi lửa phun trào + động đất” ở Mỹ, nhiều người dễ liên tưởng tới kịch bản thảm họa. Tuy nhiên, trong trường hợp đợt phun thứ 37 của núi lửa Kilauea, các chuyên gia đánh giá mức rủi ro trực tiếp hiện chưa quá cao, nhưng vẫn cần theo dõi sát:

3.1. Với người dân Hawaii

Đợt phun trào lần này chỉ giới hạn trong công viên núi lửa, không có dòng dung nham tràn xuống khu dân cư như một số sự kiện trong quá khứ.

Tuy nhiên, khí SO₂ và tro núi lửa mịn (vog) có thể ảnh hưởng đến chất lượng không khí, gây khó chịu cho người bị bệnh hô hấp, hen suyễn nếu gió đổi hướng.

Chính quyền bang Hawaii và USGS vẫn giữ cảnh báo ở mức cho phép khách du lịch vào xem nhưng yêu cầu tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn, không tiếp cận quá gần miệng phun.

3.2. Với hàng không

So với những “siêu núi lửa” từng phun tro bụi lên tầng mây cao (như Eyjafjallajökull ở Iceland năm 2010), đợt phun Kilauea lần này chủ yếu là dung nham chảy và cột phun không quá cao, tro bụi không lan rộng nên chưa ảnh hưởng đáng kể đến các đường bay quốc tế.

Dù vậy, các hãng hàng không nội địa Hawaii vẫn được khuyến cáo theo dõi đường đi của cột khí và tro để điều chỉnh đường bay nếu cần.

3.3. Với khí hậu toàn cầu

Kilauea hiện không phun lượng tro và khí lưu huỳnh đủ lớn để tác động tới khí hậu toàn cầu (ví dụ làm mát bầu khí quyển như một số vụ phun trào khổng lồ trong lịch sử).

Tuy vậy, hoạt động núi lửa dồn dập trên thế giới – từ Iceland, Italy đến Hawaii – khiến nhiều nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu mối liên hệ giữa thay đổi vỏ Trái đất và biến đổi khí hậu trong dài hạn.

4. Tại sao Kilauea phun tới… 37 lần mà dân vẫn bình thản?

Nghe “phun lần thứ 37” là đã thấy… mệt, nhưng với người dân Hawaii, Kilauea từ lâu vừa là mối đe dọa, vừa là một phần cuộc sống:

Kilauea là núi lửa dạng khiên, hoạt động theo kiểu dung nham loãng, chảy tràn, ít khi nổ bùng dữ dội như núi lửa tầng (như ở Nhật, Indonesia). Điều này giúp việc dự báo và sơ tán thuận lợi hơn.

Người Hawaii bản địa có cả truyền thuyết về nữ thần lửa Pele ở miệng núi Halemaʻumaʻu – núi lửa không chỉ là hiểm họa mà còn là yếu tố văn hóa, tâm linh.

Chính quyền bang và USGS có hệ thống theo dõi núi lửa hiện đại: camera, cảm biến địa chấn, đo khí, radar… nên thường dự báo được từng đợt phun, thông báo rõ thời gian, khu vực an toàn – nguy hiểm.

Đó là lý do dù núi lửa Kilauea phun tới hàng chục lần trong chưa đầy một năm, người dân trên đảo vẫn có thể sinh hoạt, du lịch vẫn diễn ra – nhưng tất nhiên luôn trong tâm thế “sống cùng núi lửa”, không được phép chủ quan.

5. Kết / Ý nghĩa với người Việt, đặc biệt là người Việt ở Mỹ

Vụ núi lửa Kilauea phun trào lần thứ 37 kèm động đất 4,6 độ có thể nghe như chuyện “rất xa”, nhưng thực ra lại có nhiều góc đáng để người Việt quan tâm:

Với người Việt đang sống ở Mỹ, nhất là tại Hawaii hoặc bờ Tây

Nhiều người Việt làm việc, học tập, du lịch tại Hawaii. Việc nắm thông tin về mức cảnh báo núi lửa, đường đi của khí độc và tro là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe, đặc biệt cho người già, trẻ nhỏ, người có bệnh hô hấp.

Ngay cả khi chỉ bay quá cảnh Hawaii, hiểu rằng khu vực này hoạt động núi lửa – động đất thường xuyên giúp chúng ta bình tĩnh hơn nếu gặp rung lắc nhẹ hoặc cảnh báo an ninh ở sân bay.

Góc nhìn khoa học & du lịch an toàn cho người Việt

Nhiều bạn trẻ Việt Nam thích check-in Hawaii, xem núi lửa phun. Bản tin này nhắc rằng cảnh đẹp “siêu thực” đó đi kèm rủi ro: phải tuân thủ tuyệt đối hướng dẫn của công viên, không vượt rào, không tự ý đi trek đến khu vực bị cấm.

Núi lửa như Kilauea cũng là “phòng thí nghiệm ngoài trời” giúp khoa học hiểu thêm về hoạt động bên trong Trái đất, từ đó cải thiện cảnh báo sớm cho những vùng dễ bị động đất – núi lửa, trong đó có cả khu vực châu Á – Thái Bình Dương nơi có rất nhiều người Việt sinh sống.

Liên hệ với Việt Nam – thiên tai là câu chuyện toàn cầu

Trong khi Hawaii bận đối phó núi lửa – động đất, Việt Nam lại phải đối mặt bão, lũ, sạt lở. Hai dạng thiên tai khác nhau nhưng cùng chung một bài học: không thể chủ quan với thiên nhiên.

Người Việt ở trong nước và hải ngoại, khi đọc những bản tin như thế này, có thể hiểu rõ hơn bức tranh toàn cầu: ở đâu đó, người ta cũng phải chạy núi lửa, chạy lũ, giống như bà con miền Trung chạy bão.

Vietlinker sẽ tiếp tục cập nhật những hiện tượng thiên nhiên nổi bật khắp thế giới – từ núi lửa Hawaii, bão ở Mỹ cho tới lũ lụt tại Việt Nam – để cộng đồng người Việt ở mọi nơi vừa theo dõi thời sự, vừa học cách sống an toàn hơn với một Trái đất ngày càng “khó đoán”.