1. Chuyện gì đang diễn ra: từ vụ nổ súng ở Washington đến lệnh “đóng băng” hồ sơ Afghanistan?
Ngày 26/11, hai thành viên Vệ binh Quốc gia West Virginia (một lực lượng quân sự dự bị, thường được điều động hỗ trợ an ninh trong nước) bị bắn trọng thương khi đang tuần tra vài block đường cách Nhà Trắng, khu trung tâm Washington D.C.
Nghi phạm là Rahmanullah Lakanwal, 29 tuổi, công dân Afghanistan:
Từng phục vụ trong một đơn vị đặc nhiệm Afghanistan do Mỹ/CIA hỗ trợ thời chiến.
Đến Mỹ năm 2021 theo chương trình Operation Allies Welcome – chương trình cho phép những người Afghanistan từng làm việc với quân đội, chính phủ Mỹ được tái định cư sau khi Taliban quay lại nắm quyền.
Sau vụ tấn công, Tổng thống Donald Trump gọi đây là “hành động khủng bố, ác độc”, đồng thời chỉ trích chính sách tiếp nhận người tị nạn Afghanistan thời ông Biden là “nguy cơ an ninh số một”.
Chỉ vài giờ sau, Sở Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS) chính thức thông báo:
“Có hiệu lực ngay lập tức, việc xử lý tất cả các yêu cầu nhập cư liên quan đến công dân Afghanistan bị dừng vô thời hạn, chờ rà soát lại quy trình an ninh và thẩm tra.”
Nói đơn giản: mọi đơn xin visa, tị nạn, đoàn tụ gia đình… của người Afghanistan đều bị đóng băng cho tới khi có thông báo mới.
2. Những ai bị ảnh hưởng? Hàng trăm nghìn người “kẹt giữa đường”
Theo ước tính của giới chức và các tổ chức hỗ trợ tái định cư:
Khoảng 265.000 người Afghanistan vẫn đang ở ngoài nước Mỹ mà hồ sơ nhập cư/tị nạn của họ còn “treo” trong hệ thống Mỹ.
Rất nhiều người trong số đó đang trú tạm ở Pakistan, Qatar, UAE…, sống trong tình trạng pháp lý bấp bênh, hết hạn thị thực, bị chính quyền sở tại gây sức ép buộc phải quay lại Afghanistan.
Ví dụ được Reuters nêu:
Một nhà báo tên Ahmad Samim Naimi đang lẩn trốn ở Pakistan nói anh sợ nếu bị trục xuất về Afghanistan, mình có thể “biến mất” vì từng làm việc cho truyền thông chống Taliban.
Các nhóm vận động như AfghanEvac cho rằng:
Quyết định của Mỹ là “trừng phạt cả một cộng đồng vì hành động của một cá nhân”,
Đặc biệt bất công với những người từng giúp quân đội, ngoại giao Mỹ trong suốt hai thập kỷ chiến tranh và giờ trở thành mục tiêu trả thù của Taliban.
Trong khi đó, những người Afghanistan đã sang Mỹ theo diện tị nạn, visa đặc biệt (SIV) hay nhân đạo cũng lo lắng:
Việc “rà soát lại” toàn bộ hồ sơ có thể kéo theo phỏng vấn lại, kiểm tra an ninh bổ sung, thậm chí xem xét trục xuất với những trường hợp bị coi là “nguy cơ an ninh”.
3. Mỹ lo gì? An ninh, chính trị và “bóng ma” 11/9
Về phía chính quyền Mỹ, lý do được đưa ra là an ninh quốc gia:
Trump tuyên bố sẽ “xem xét lại từng người Afghanistan vào Mỹ dưới thời Biden”, cho rằng quy trình sàng lọc khi rút quân năm 2021 đã quá vội vàng.
USCIS và Bộ An ninh Nội địa nói cần thời gian để kiểm tra lại dữ liệu, cách chia sẻ thông tin với tình báo, quân đội, để bảo đảm không bỏ sót người có liên hệ với nhóm cực đoan.
Tuy nhiên, các chuyên gia và tổ chức nhân quyền cảnh báo:
Việc đóng băng toàn bộ hồ sơ một quốc tịch dễ tạo tiền lệ nguy hiểm, biến chính sách di trú thành công cụ chính trị mỗi khi xảy ra một vụ tấn công.
Hàng chục nghìn người từng hợp tác với quân đội Mỹ giờ bị treo lơ lửng, có thể bị Taliban hoặc các nhóm vũ trang nhắm tới, trong khi cánh cửa sang Mỹ – nơi họ được hứa bảo vệ – bỗng đóng sập.
Tóm lại, sau một vụ nổ súng của một cá nhân ở Washington, hệ quả chính sách đổ lên đầu cả cộng đồng người Afghanistan đang tìm đường chạy trốn khỏi chiến tranh và trả thù.
4. Người Việt cần hiểu gì từ câu chuyện “Mỹ dừng hồ sơ Afghanistan”?
Đây không chỉ là chuyện của Afghanistan – mà là bức tranh rất thực về chính sách di trú Mỹ mà người Việt (ở trong nước và hải ngoại) nên hiểu rõ.
4.1. Di trú luôn gắn chặt với an ninh & chính trị
Ở Mỹ, mỗi sự kiện an ninh lớn (khủng bố, nổ súng, tấn công…) đều có thể kéo theo động thái siết nhập cư hoặc tị nạn, nhất là với nhóm bị cho là “nguy cơ”.
Việc Mỹ dừng hồ sơ Afghanistan cho thấy quyết định chính trị có thể đảo ngược hoặc “đóng băng” hy vọng của hàng trăm nghìn người chỉ sau một đêm.
4.2. Bài học cho người Việt đang hoặc sẽ đi diện di trú/tị nạn
Nếu người Việt đi Mỹ hoặc nước khác theo các diện nhạy cảm (tị nạn, nhân đạo…), cần hiểu rằng hồ sơ luôn chịu ảnh hưởng mạnh từ bối cảnh chính trị – an ninh, không chỉ từ giấy tờ cá nhân.
Việc chuẩn bị hồ sơ rõ ràng, trung thực, lưu lại đầy đủ bằng chứng về công việc, lý do xin bảo vệ… là rất quan trọng để tránh bị “vơ đũa cả nắm” khi có biến động.
4.3. Góc nhìn nhân văn: không đánh đồng cả cộng đồng
Câu chuyện người Afghanistan hôm nay là lời nhắc cho cộng đồng người Việt ở Mỹ:
Không nên đánh đồng cả một nhóm nhập cư chỉ vì một vụ tấn công.
Người Việt cũng là cộng đồng di dân – từng đối mặt định kiến ở nhiều nơi – nên càng dễ hiểu cảm giác bị nhìn bằng con mắt nghi ngờ.
4.4. Vì sao Vietlinker theo sát câu chuyện này?
Vì đây là ngã giao giữa an ninh – di trú – chính trị Mỹ, đúng những vấn đề mà cộng đồng người Việt tại Mỹ, Canada, châu Âu… rất quan tâm.
Và vì chuyện hôm nay là Afghanistan, nhưng ngày mai có thể là cộng đồng khác – việc hiểu rõ cách hệ thống di trú Mỹ vận hành giúp người Việt bảo vệ quyền lợi, chuẩn bị tương lai cho bản thân và gia đình tốt hơn.
© 2025 VietLinker.com – Nội dung được biên soạn độc quyền cho Vietlinker, dành riêng cho cộng đồng người Việt. Nghiêm cấm sao chép, trích dẫn hoặc sử dụng lại dưới mọi hình thức khi chưa có sự cho phép bằng văn bản của Vietlinker.