Theo nghiên cứu công bố ngày 14/7 trên tạp chí PNAS Nexus, các nhà khoa học từ Anh và Italy đã tổng hợp bộ dữ liệu lớn nhất từ trước đến nay về ngành phóng tên lửa, bao gồm 4.405 vụ phóng từ năm 1960 đến 2025 với 330 cấu hình tên lửa khác nhau từ nhiều quốc gia.
Kết quả cho thấy chi phí trung bình để đưa một kilogram lên quỹ đạo đã giảm 96%, từ 87.023 USD (năm 1960) xuống còn 3.868 USD (năm 2025), tính theo đồng USD năm 2024. Các nhà nghiên cứu dự báo con số này sẽ tiếp tục giảm hơn 58% xuống 1.569 USD vào năm 2030 và chỉ còn 273 USD vào năm 2040.
Tốc độ cắt giảm chi phí của ngành công nghiệp vũ trụ thuộc hàng nhanh nhất trong lịch sử. Mỗi khi tải trọng tích lũy của toàn ngành tăng gấp đôi, chi phí trung bình giảm 21,2% – vượt qua cả tốc độ giảm chi phí của pin mặt trời.
Nhóm nghiên cứu so sánh xu hướng này với sự ra đời của tàu hơi nước trong thế kỷ 19, khi chi phí vận chuyển hàng giảm khoảng 15,5% mỗi khi thể tích hàng tăng gấp đôi. Theo nguyên lý Luật Wright, các công nghệ sẽ trở nên rẻ hơn khi sản xuất tích lũy tăng lên.
Hai nguyên nhân chính
Tiến sĩ Alessio Terzi (Đại học Cambridge) và Tiến sĩ Francesco Nicoli (Đại học Bách khoa Turin) chỉ ra hai yếu tố then chốt:
Chiến tranh Lạnh chấm dứt thúc đẩy các quốc gia chuyển sang sử dụng không gian vì mục đích thương mại thay vì quân sự.
Sự bùng nổ công nghệ tái sử dụng sau khi SpaceX phóng tên lửa Falcon 9, mở ra khả năng tái sử dụng ở quy mô lớn.
Rủi ro và thách thức
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cảnh báo ba yếu tố có thể làm chậm hoặc đảo ngược xu hướng giảm chi phí:
Rác vũ trụ ngày càng lớn, với mảnh vụn di chuyển tốc độ 27.000 km/h, đe dọa nghiêm trọng an toàn phóng.
SpaceX hiện chiếm khoảng 75% tổng tải trọng lên quỹ đạo. Nếu một công ty độc quyền có thể đẩy giá cao hơn.
Căng thẳng địa chính trị khiến các quốc gia muốn tự chủ khả năng phóng, dù phải dùng công nghệ đắt đỏ hơn.
Triển vọng tương lai
Chi phí phóng giảm mạnh mở ra cơ hội lớn cho “thuộc địa hóa không gian” và các hoạt động thương mại xa hơn quỹ đạo thấp Trái Đất: sản xuất điện mặt trời trong vũ trụ, khai khoáng tiểu hành tinh, sản xuất nhiên liệu, thực phẩm và cơ sở hạ tầng trên Mặt Trăng. Nhiều ngành công nghiệp gây ô nhiễm cũng có thể được chuyển ra ngoài khí quyển Trái Đất.
Nghiên cứu khẳng định ngành vũ trụ đang bước vào giai đoạn tăng trưởng bùng nổ, với tiềm năng thay đổi hoàn toàn cách con người khai thác không gian.
Nguồn tham khảo:
PNAS Nexus, Space, Reuters, Singularity Hub (cập nhật 22/7/2026).