Dịch bắt nguồn từ tỉnh Ituri, miền đông DRC, lan sang Uganda qua du hành. Tính đến ngày 16/5/2026, DRC ghi nhận 8 ca xác nhận trong phòng thí nghiệm, 246 ca nghi nhiễm và 80 ca tử vong nghi ngờ tại các khu vực Bunia, Rwampara và Mongbwalu. Uganda xác nhận 2 ca (1 tử vong) tại Kampala ở những người trở về từ DRC, chưa ghi nhận lây lan địa phương. WHO cảnh báo quy mô thực tế có thể lớn hơn nhiều do hạn chế phát hiện và xung đột khu vực.
.png?sfvrsn=db9a40db_3)
Bản đồ khu vực Ituri (DRC) và biên giới Uganda, nơi dịch bùng phát (Nguồn: WHO).
Bối cảnh và diễn biến dịch
Dịch được DRC chính thức công bố ngày 15/5/2026 sau khi các mẫu bệnh phẩm xác định virus Bundibugyo (BDBV) – một trong các loài orthoebolavirus gây bệnh Ebola. Virus này lần đầu được phát hiện năm 2007 tại Uganda, gây dịch với tỷ lệ tử vong khoảng 25-50%. Đây chỉ là dịch Bundibugyo thứ ba được ghi nhận, khác với chủng Zaire phổ biến hơn thường có vắc-xin và thuốc điều trị.
Các triệu chứng điển hình bao gồm sốt cao, mệt mỏi, đau cơ, đau họng, nôn mửa, tiêu chảy, phát ban và xuất huyết nội/ngoại. Chẩn đoán ban đầu khó khăn vì xét nghiệm nhanh tại chỗ thường chỉ phát hiện chủng Zaire, dẫn đến chậm trễ xác nhận.
Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus nhấn mạnh sự kiện “bất thường” do nguy cơ lây lan cao qua biên giới và thiếu công cụ y tế cụ thể. PHEIC kích hoạt phối hợp quốc tế mạnh mẽ hơn, bao gồm giám sát, truy vết tiếp xúc, cách ly và hỗ trợ nhân lực, vật tư. WHO khuyến cáo không đóng biên giới mà tăng cường sàng lọc tại cửa khẩu.
Các tổ chức như Africa CDC, MSF (Bác sĩ Không Biên giới) và CDC Mỹ đang triển khai hỗ trợ. Mỹ đã di tản một số công dân tiếp xúc. Tuy nhiên, khu vực Ituri bất ổn do xung đột vũ trang làm phức tạp hóa tiếp cận y tế và an toàn cho nhân viên.
Nhân viên y tế trong trang phục bảo hộ đầy đủ đang chăm sóc bệnh nhân (hình minh họa).
Việc tuyên bố PHEIC nhanh chóng thể hiện bài học từ các dịch trước, giúp huy động nguồn lực toàn cầu kịp thời. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là thiếu vắc-xin/thuốc đặc trị cho chủng Bundibugyo, đòi hỏi phải dựa vào các biện pháp hỗ trợ (bù dịch, chăm sóc triệu chứng) và kiểm soát lây nhiễm nghiêm ngặt.
Chuyên gia cảnh báo nguy cơ lan rộng sang các nước láng giềng nếu không kiểm soát tốt, nhưng tình hình chưa đạt ngưỡng đại dịch. Lịch sử cho thấy các nước châu Phi đã kiểm soát thành công nhiều dịch Ebola nhờ cộng đồng và phối hợp quốc tế.
Tình hình đang diễn biến nhanh. WHO và các đối tác kêu gọi cộng đồng quốc tế hỗ trợ khẩn cấp để ngăn chặn dịch trở thành mối đe dọa lớn hơn. Người dân và du khách đến khu vực nên tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn vệ sinh và theo dõi sức khỏe.
Bài viết sẽ được cập nhật khi có thông tin mới.