Tổng thống Donald Trump đã nói rõ quan điểm của mình một cách thẳng thắn và đầy xúc cảm: “Đối với tôi, tôi nghĩ nó đã kết thúc. Tôi không muốn thỏa hiệp với lũ scum này nữa.” Câu nói được ông đưa ra tại Ankara trong bối cảnh hội nghị NATO, ngay sau khi Mỹ và Iran vừa thực hiện hàng loạt cuộc tấn công qua lại trong đêm. Đây không chỉ là tuyên bố chính trị thông thường mà còn là tín hiệu rõ ràng về sự đổ vỡ của một thỏa thuận mong manh, được duy trì qua nhiều tháng đàm phán và trung gian.
Thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được khởi động từ ngày 8/4/2026 dưới sự trung gian của Pakistan, ban đầu chỉ kéo dài hai tuần với mục tiêu mở cửa eo biển Hormuz và tạo điều kiện cho đàm phán hòa bình. Đến ngày 21/4, ông Trump đã quyết định gia hạn vô thời hạn. Tháng 6/2026, hai bên tiếp tục thống nhất gia hạn thêm 60 ngày và ký Islamabad Memorandum nhằm hướng tới thỏa thuận chấm dứt chiến tranh hoàn toàn.
Tuy nhiên, thỏa thuận này từ đầu đã rất mong manh. Cả hai bên đều nhiều lần bị cáo buộc vi phạm: Iran thực hiện các cuộc tấn công bằng tên lửa và drone vào căn cứ Mỹ và đồng minh, trong khi Mỹ duy trì phong tỏa hải quân và thực hiện các cuộc không kích đáp trả. Đêm trước tuyên bố của Trump, căng thẳng bùng phát mạnh khi Iran bị cáo buộc tấn công các tàu thương mại tại eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ thế giới. Mỹ lập tức phản công, sau đó Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công vào mục tiêu quân sự Mỹ tại Bahrain và Kuwait. Chính trong bối cảnh này, ông Trump đã quyết định “không chơi nữa”.
Nguyên nhân cốt lõi không nằm ở một sự kiện đơn lẻ mà là sự thiếu vắng lòng tin triệt để giữa hai bên sau nhiều thập kỷ đối đầu. Eo biển Hormuz không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là “điểm nghẽn chiến lược” – ai kiểm soát được nó sẽ có lợi thế lớn trong cuộc chơi năng lượng toàn cầu. Iran coi việc mở cửa eo biển là nhượng bộ lớn, trong khi Mỹ và các đồng minh lo ngại Tehran sẽ dùng vị thế này để gây sức ép chính trị.
Ông Trump tiếp tục theo đuổi triết lý “peace through strength” – hòa bình thông qua sức mạnh. Việc ông gọi lãnh đạo Iran là “scum” không chỉ là lời lẽ cá nhân mà phản ánh sự thất vọng tích tụ sau nhiều tháng đàm phán không đạt kết quả mong muốn. Phía Iran, dù muốn giảm bớt áp lực kinh tế từ lệnh trừng phạt, vẫn kiên quyết bảo vệ các “đường đỏ” về chương trình hạt nhân và ảnh hưởng khu vực. Kết quả là một thỏa thuận được ký kết trên giấy nhưng không có cơ chế thực thi hiệu quả và sự giám sát đáng tin cậy.
Ngay sau tuyên bố, thị trường đã phản ứng mạnh. Giá dầu Brent tăng vọt, chứng khoán Mỹ và châu Âu đồng loạt giảm điểm do lo ngại xung đột lan rộng và gián đoạn nguồn cung năng lượng. Eo biển Hormuz một lần nữa trở thành tâm điểm lo lắng của các nền kinh tế phụ thuộc dầu nhập khẩu.
Về mặt chính trị, quyết định của Trump có thể nhằm gây áp lực buộc Iran quay lại bàn đàm phán với thế yếu hơn, đồng thời gửi thông điệp cứng rắn đến các đồng minh NATO và công chúng Mỹ. Tuy nhiên, rủi ro là rất lớn: một cuộc xung đột quy mô lớn hơn có thể kéo theo sự tham gia của các bên thứ ba, đẩy khu vực Trung Đông vào vòng xoáy bất ổn kéo dài.
Tuyên bố của Tổng thống Trump đánh dấu một bước ngoặt tiêu cực trong nỗ lực chấm dứt xung đột Mỹ-Iran 2025-2026. Thỏa thuận ngừng bắn vốn đã mong manh nay chính thức đổ vỡ, ít nhất trên lời nói của nhà lãnh đạo Mỹ. Dù một số nguồn cho biết các kênh đàm phán vẫn có thể tiếp tục, nhưng không khí thù địch và thiếu tin cậy hiện nay khiến triển vọng đạt được thỏa thuận bền vững trở nên rất xa vời.
Cộng đồng quốc tế, đặc biệt là các nước có lợi ích trực tiếp tại eo biển Hormuz và Liên Hợp Quốc, cần hành động khẩn cấp để ngăn chặn leo thang. Nếu không, thế giới có thể đối mặt với một cuộc khủng hoảng năng lượng và an ninh khu vực nghiêm trọng hơn nhiều so với những gì đã chứng kiến trong những tháng qua. Tình hình hiện vẫn đang diễn biến rất nhanh và cần được theo dõi sát sao trong những giờ và ngày tới.
Nguồn tham khảo:
Washington Post, Bloomberg, Fox News, Reuters, AP News, Wikipedia (tóm tắt các mốc thời gian chính của thỏa thuận ngừng bắn 2026).