Trong vài năm gần đây, AI đã chứng minh khả năng vượt bậc khi có thể lập trình, phân tích dữ liệu, viết báo cáo, tạo hình ảnh hay hỗ trợ ra quyết định. Điều này khiến nhiều người lao động lo ngại rằng hàng triệu việc làm sẽ bị thay thế. Tuy nhiên, các báo cáo mới nhất từ World Economic Forum (WEF) và TalentSmartEQ lại chỉ ra một xu hướng khác: AI càng phát triển, giá trị của các kỹ năng con người càng gia tăng.
AI giỏi hơn con người ở nhiều việc, nhưng chưa phải mọi việc
Sự bùng nổ của AI đã thay đổi cách doanh nghiệp vận hành. Một lập trình viên có thể nhờ AI viết hàng trăm dòng mã chỉ trong vài phút. Nhân viên marketing có thể tạo nội dung, phân tích khách hàng hay lên kế hoạch chiến dịch nhanh hơn rất nhiều nhờ các mô hình ngôn ngữ.
Thế nhưng, AI vẫn tồn tại những giới hạn rất rõ ràng.
Máy móc có thể phân tích cảm xúc thông qua dữ liệu, nhưng không thực sự đồng cảm. AI có thể đề xuất cách xử lý mâu thuẫn, nhưng không thể cảm nhận bầu không khí căng thẳng trong một cuộc họp hay biết lúc nào cần im lặng để lắng nghe.
Một người lãnh đạo thành công không chỉ được đánh giá qua trình độ chuyên môn hay khả năng đưa ra các quyết định chiến lược, mà còn ở cách họ dẫn dắt con người. Họ biết động viên nhân viên sau những lần thất bại để khơi dậy động lực, thuyết phục khách hàng trong các tình huống khó khăn bằng sự chân thành và thấu hiểu, giải quyết những mâu thuẫn giữa các phòng ban một cách khéo léo, đồng thời xây dựng niềm tin và hình thành văn hóa doanh nghiệp tích cực. Đây đều là những năng lực cốt lõi của trí tuệ cảm xúc – lĩnh vực mà AI dù ngày càng phát triển vẫn rất khó có thể tái hiện một cách tự nhiên và chân thực.
Trí tuệ cảm xúc (EQ) là gì? EQ (Emotional Intelligence) là khả năng nhận biết và thấu hiểu cảm xúc của chính mình cũng như của người khác, từ đó biết kiểm soát phản ứng, điều chỉnh hành vi phù hợp với từng hoàn cảnh. Người có EQ cao thường biết đồng cảm, giao tiếp hiệu quả, lắng nghe tích cực và xây dựng những mối quan hệ bền vững trong công việc lẫn cuộc sống. Khác với IQ – vốn phản ánh năng lực tư duy logic và giải quyết vấn đề – EQ tập trung vào khả năng kết nối giữa con người với con người, giúp mỗi cá nhân thích nghi tốt hơn trước thay đổi, hợp tác hiệu quả trong tập thể và tạo ra sức ảnh hưởng tích cực. Đây cũng chính là nhóm kỹ năng được nhiều chuyên gia nhận định sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong kỷ nguyên AI, khi những giá trị mang tính nhân văn trở thành lợi thế cạnh tranh mà công nghệ khó có thể thay thế.
Khác với IQ – vốn phản ánh năng lực tư duy logic và giải quyết vấn đề – EQ giúp con người xử lý các tình huống xã hội, thích nghi với thay đổi và làm việc hiệu quả trong môi trường nhiều áp lực.
Trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến, nhiều chuyên gia cho rằng EQ đang chuyển từ một "kỹ năng mềm" thành một năng lực cốt lõi của lực lượng lao động hiện đại.
Những con số đáng chú ý từ các nghiên cứu
Theo TalentSmartEQ – 2026 State of EQ Report, khi khảo sát gần 700 lãnh đạo, chuyên gia nhân sự và đào tạo cùng dữ liệu EQ của hơn 23.000 cá nhân, kết quả cho thấy hiệu suất làm việc trong thời đại AI phụ thuộc vào sự kết hợp giữa năng lực công nghệ và "Human Skills Stack" – bộ kỹ năng con người gồm EQ, tư duy phản biện, khả năng thích ứng và giao tiếp. Báo cáo nhấn mạnh rằng nhiều doanh nghiệp đầu tư mạnh vào AI nhưng lại thiếu các kỹ năng con người để khai thác hiệu quả công nghệ.
Trong khi đó, World Economic Forum tiếp tục xếp các nhóm kỹ năng như khả năng lãnh đạo, ảnh hưởng xã hội, động lực và tự nhận thức, sự đồng cảm, lắng nghe chủ động và khả năng thích nghi vào nhóm kỹ năng quan trọng nhất của lực lượng lao động tương lai. Song song với AI và dữ liệu lớn, đây là những năng lực được dự báo sẽ ngày càng có giá trị trong giai đoạn đến năm 2030.
Đáng chú ý, nhiều nghiên cứu trước đây của TalentSmart cũng từng ghi nhận người có EQ cao thường đạt hiệu suất làm việc tốt hơn và có thu nhập trung bình cao hơn đáng kể so với nhóm EQ thấp, dù con số cụ thể có thể khác nhau giữa từng nghiên cứu và từng giai đoạn.
Nhà tuyển dụng đang thay đổi tiêu chí tuyển người
Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu tuyển người dựa trên bằng cấp và kỹ năng chuyên môn, thì hiện nay nhiều nhà tuyển dụng đánh giá cao khả năng làm việc nhóm, giao tiếp và thích ứng.
Lý do khá đơn giản: một kỹ năng kỹ thuật có thể được AI hỗ trợ hoặc người lao động học thêm chỉ sau vài tháng, nhưng để trở thành người có thể tạo động lực cho cả một tập thể, bình tĩnh xử lý những khách hàng khó tính, khéo léo thương lượng với đối tác hay truyền cảm hứng để đồng nghiệp cùng hướng đến mục tiêu chung lại là hành trình được tích lũy qua nhiều năm trải nghiệm. Những phẩm chất ấy không chỉ đến từ kiến thức chuyên môn mà còn được hình thành từ sự thấu cảm, khả năng lắng nghe, bản lĩnh trước áp lực và nghệ thuật kết nối con người với con người. Đây cũng chính là giá trị mà AI có thể hỗ trợ nhưng chưa thể thay thế.
Ngay cả trong ngành công nghệ – nơi AI phát triển mạnh nhất – những trưởng nhóm có EQ cao thường giữ chân nhân viên tốt hơn, tạo ra môi trường làm việc tích cực và đạt hiệu quả kinh doanh cao hơn.
Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh trên thị trường lao động không còn đơn thuần là "AI hay con người", mà là con người biết sử dụng AI hiệu quả.
Người tìm việc nên chuẩn bị gì?
Trong thời đại AI, việc thành thạo các công cụ công nghệ là điều kiện cần, nhưng đó chưa phải là yếu tố đủ để tạo nên lợi thế cạnh tranh lâu dài. Bên cạnh việc cập nhật kiến thức chuyên môn, người tìm việc cần đầu tư nghiêm túc vào việc phát triển trí tuệ cảm xúc (EQ) – nền tảng giúp họ thích nghi, hợp tác và tạo dựng giá trị trong môi trường làm việc ngày càng nhiều biến động.
Quá trình rèn luyện EQ có thể bắt đầu từ những thay đổi rất nhỏ trong cuộc sống hằng ngày. Trước hết là nâng cao khả năng tự nhận thức bằng cách dành thời gian quan sát cảm xúc, suy nghĩ và phản ứng của bản thân sau mỗi cuộc họp, cuộc tranh luận hay khi đối mặt với áp lực. Tiếp theo là quản lý cảm xúc, học cách giữ bình tĩnh, kiểm soát sự nóng giận và không vội phản ứng trước những lời chỉ trích hay tình huống căng thẳng.
Bên cạnh đó, kỹ năng lắng nghe cũng cần được rèn luyện thông qua việc tập trung để hiểu điều người khác muốn truyền đạt thay vì chỉ chờ đến lượt mình phản biện. Sự đồng cảm giúp mỗi người biết đặt mình vào hoàn cảnh của đối phương trước khi đưa ra đánh giá hay quyết định, từ đó xây dựng các mối quan hệ tích cực và bền vững hơn. Song song với đó, việc trau dồi kỹ năng giao tiếp thông qua cách trình bày rõ ràng, đặt câu hỏi phù hợp và đưa ra những phản hồi mang tính xây dựng sẽ giúp người lao động tạo dựng uy tín và tăng khả năng hợp tác trong công việc.
Ngoài những kỹ năng thực hành hằng ngày, người lao động cũng có thể nâng cao EQ thông qua các khóa học về phát triển bản thân, chương trình coaching hoặc mentoring, đọc sách về tâm lý học và lãnh đạo, tham gia các dự án làm việc nhóm cũng như chủ động tiếp nhận phản hồi từ đồng nghiệp và cấp trên. EQ không phải là tố chất bẩm sinh cố định mà là năng lực có thể được rèn luyện và cải thiện theo thời gian nếu mỗi người kiên trì thực hành trong công việc và cuộc sống.
Góc nhìn: AI càng mạnh, con người càng phải "người" hơn
Nỗi lo AI thay thế việc làm là có cơ sở, nhưng chưa phản ánh đầy đủ bức tranh của thị trường lao động.
Lịch sử cho thấy mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều khiến một số nghề biến mất, nhưng đồng thời cũng tạo ra những công việc mới với yêu cầu kỹ năng khác. AI nhiều khả năng sẽ tiếp tục xu hướng này: tự động hóa các tác vụ lặp lại, đồng thời nâng giá trị của những công việc đòi hỏi tư duy, sự sáng tạo và khả năng kết nối giữa con người với con người.
Điều đó đồng nghĩa với việc lợi thế cạnh tranh trong tương lai không chỉ nằm ở khả năng sử dụng AI, mà còn ở năng lực dẫn dắt AI tạo ra giá trị thông qua sự phán đoán, trách nhiệm và cảm xúc của con người.
Một người biết sử dụng AI để tăng năng suất sẽ có lợi thế.
Nhưng một người vừa thành thạo AI, vừa có EQ cao mới là người có khả năng dẫn dắt tổ chức, xây dựng đội ngũ và tạo ra những giá trị mà công nghệ chưa thể thay thế.
Trong một thế giới nơi máy móc ngày càng thông minh, điều khiến con người trở nên khác biệt có lẽ không còn là tốc độ xử lý thông tin, mà là khả năng thấu hiểu nhau.