Tuyên ngôn được công bố ngày 2/6/2026 sau tám tháng soạn thảo bởi nhóm 16 chuyên gia từ 15 trường đại học danh tiếng, sau hội thảo tại Đại học Leiden (Hà Lan) năm 2025. Tài liệu đã nhận được sự ủng hộ chính thức từ Liên minh Toán học Quốc tế (International Mathematical Union – IMU) và sẽ được thảo luận tại Đại hội Toán học Quốc tế (ICM) sắp tới.
Theo các tác giả, dù AI mang lại tiềm năng hỗ trợ mạnh mẽ trong việc chứng minh và khám phá, nhưng việc sử dụng không kiểm soát đang đe dọa các giá trị cốt lõi của toán học: tính minh bạch, trách nhiệm cá nhân, khả năng kiểm chứng và bản chất sáng tạo của con người. Đặc biệt, các nhà toán học lo ngại về tình trạng “lũ lụt” các bài báo sử dụng AI tạo ra hàng loạt chứng minh khó kiểm chứng, làm suy yếu tiêu chuẩn đánh giá và ảnh hưởng nặng nề đến sinh viên, nhà nghiên cứu trẻ.
Tuyên ngôn chỉ ra rằng áp lực thương mại từ các công ty công nghệ lớn có thể đẩy nhanh quá trình “AI hóa” toán học, dẫn đến tình trạng ưu tiên tốc độ và số lượng hơn là chiều sâu và ý nghĩa. Nhiều nhà toán học cảnh báo rằng nếu không có quy định rõ ràng, toán học – một lĩnh vực vốn được coi là thành tựu trí tuệ cao nhất của nhân loại – có nguy cơ mất dần bản sắc nhân văn, chuyển sang trở thành sản phẩm công nghiệp do máy móc chi phối.
Từ góc nhìn ủng hộ tuyên ngôn, đây là bước đi cần thiết và kịp thời. Các chuyên gia như Dame Ursula Martin (Đại học Oxford) và Michael Harris (Đại học Columbia) nhấn mạnh rằng toán học không chỉ là công cụ tính toán mà còn là quá trình sáng tạo, thẩm mỹ và giao tiếp giữa con người. Việc công khai sử dụng AI, duy trì trách nhiệm kiểm chứng và ưu tiên giá trị nhân văn sẽ giúp công nghệ trở thành công cụ hỗ trợ thay vì thay thế. Tuyên ngôn đưa ra 23 khuyến nghị cụ thể dành cho cá nhân nhà toán học, tổ chức nghiên cứu, chính phủ và doanh nghiệp công nghệ.
Ngược lại, một số ý kiến cho rằng việc kiềm chế AI có thể làm chậm lại đà phát triển của lĩnh vực. Những tiến bộ gần đây của AI trong việc giải quyết các bài toán phức tạp đã mở ra kỷ nguyên mới cho toán học ứng dụng. Tuy nhiên, đa số các nhà toán học ký tên đều đồng ý rằng cần có sự cân bằng: đón nhận công nghệ nhưng không để nó phá hủy nền tảng của môn khoa học.
Tuyên ngôn Leiden một lần nữa khẳng định thông điệp mạnh mẽ: Toán học là và nên mãi là một nỗ lực sâu sắc của con người. Trong kỷ nguyên AI phát triển chóng mặt, các nhà toán học không chỉ đang bảo vệ nghề nghiệp của mình mà còn đang bảo vệ bản chất sáng tạo và trí tuệ nhân loại trước sức mạnh ngày càng lớn của máy móc. Tương lai của toán học sẽ phụ thuộc vào khả năng định hình công nghệ thay vì bị công nghệ định hình.