Washington, D.C. — Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) hôm 29/5/2026 đã chính thức khởi động cuộc điều tra theo Mục 301 nhằm xem xét các chính sách và thực tiễn của Việt Nam liên quan đến bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Đây là bước leo thang quan trọng sau khi Việt Nam trở thành quốc gia duy nhất bị xếp vào danh sách “Priority Foreign Country” trong Báo cáo Special 301 năm 2026 – lần đầu tiên sau 13 năm một quốc gia nhận mức đánh giá nghiêm trọng nhất này.
Theo USTR, cuộc điều tra sẽ đánh giá xem các hành vi, chính sách và thực tiễn của Việt Nam có “không hợp lý hoặc mang tính phân biệt đối xử” và gây thiệt hại cho thương mại Mỹ hay không. Các vấn đề chính bao gồm: thiếu thực thi hiệu quả chống lại vi phạm bản quyền trực tuyến, hàng giả tràn lan, thực thi biên giới yếu, sử dụng phần mềm không bản quyền và thiếu biện pháp hình sự đối với trộm cắp tín hiệu cáp truyền hình, vệ tinh.
Đại diện Jamieson Greer cho biết dù Việt Nam đã có một số nỗ lực cải thiện trong những năm gần đây, tình trạng vi phạm SHTT vẫn tiếp tục ảnh hưởng nghiêm trọng đến vị thế cạnh tranh của các nhà sáng tạo và đổi mới Mỹ. Cuộc điều tra mở ra cơ hội đối thoại song phương, nhưng cũng có thể dẫn đến các biện pháp đáp trả như áp thuế quan nếu Việt Nam không có tiến triển rõ rệt và bền vững.
Minh họa về đăng ký thương hiệu và bảo hộ SHTT tại Việt Nam.
Tác động tiềm năng đến quan hệ song phương
Việt Nam là đối tác thương mại quan trọng của Mỹ, với kim ngạch hai chiều tăng mạnh trong những năm qua. Tuy nhiên, việc bị đưa vào danh sách ưu tiên đặc biệt và đối mặt với Điều 301 phản ánh lo ngại sâu sắc từ phía Mỹ về môi trường SHTT. Nhiều doanh nghiệp Mỹ cho rằng tình trạng hàng giả, sao chép phần mềm và vi phạm bản quyền trực tuyến đang gây thiệt hại hàng trăm triệu USD mỗi năm.
Việc khởi xướng điều tra này diễn ra trong bối cảnh chính quyền Trump ưu tiên sử dụng các công cụ thương mại mạnh mẽ để bảo vệ lợi ích kinh tế Mỹ. Đây cũng là cuộc điều tra thứ ba theo Mục 301 đối với Việt Nam trong thời gian gần đây, cho thấy áp lực ngày càng tăng lên chuỗi cung ứng và môi trường đầu tư tại quốc gia Đông Nam Á.
Phía Việt Nam đã và đang tăng cường các biện pháp thực thi, bao gồm các chiến dịch chống hàng giả và hoàn thiện khung pháp lý. Tuy nhiên, khoảng cách giữa quy định trên giấy và thực tiễn thi hành vẫn là điểm nghẽn lớn. Các chuyên gia nhận định rằng Việt Nam cần có những cải cách mạnh mẽ, minh bạch và có kết quả đo lường được để giảm thiểu rủi ro thương mại, đồng thời duy trì sức hút đầu tư nước ngoài.
Cuộc điều tra sẽ thu thập ý kiến công chúng đến ngày 2/7/2026. Kết quả cuối cùng có thể mất nhiều tháng và sẽ được tham vấn trực tiếp với Tổng thống Trump trước khi có bất kỳ hành động cụ thể nào.
(Bài viết dựa trên thông tin chính thức từ USTR, Reuters và các nguồn uy tín. Tình hình có thể thay đổi tùy theo tiến triển đàm phán giữa hai bên.)