Liên minh Châu Âu đã chính thức triển khai một quy định mang tính bước ngoặt trong ngành thời trang: cấm tiêu hủy quần áo và giày dép tồn kho chưa bán được. Có hiệu lực từ ngày 19/7/2026, quy định này nằm trong khuôn khổ Quy định về Thiết kế Sinh thái cho Sản phẩm Bền vững (ESPR), nhằm ngăn chặn lãng phí tài nguyên và giảm phát thải khí nhà kính từ ngành dệt may – một trong những ngành gây ô nhiễm lớn nhất thế giới.
Quy định áp dụng ngay lập tức cho các hãng thời trang lớn hoạt động tại thị trường EU, với quy mô từ 250 nhân viên trở lên và doanh thu vượt 50 triệu euro. Các doanh nghiệp nhỏ hơn sẽ có thêm thời gian chuẩn bị đến tháng 7/2030. Theo Cơ quan Môi trường Châu Âu, khoảng 4-9% tổng số hàng dệt may bị tiêu hủy mà chưa từng được sử dụng, tương đương 264.000 - 594.000 tấn mỗi năm, tạo ra khoảng 5,6 triệu tấn khí thải CO2 – bằng tổng lượng khí thải của cả Thụy Điển năm 2021.
Ảnh minh họa
Nguyên nhân và thực trạng lãng phí
Nhiều hãng thời trang nhanh (fast fashion) sản xuất số lượng lớn tại châu Á và Mỹ Latinh với chu kỳ ngắn, dẫn đến tồn kho dư thừa. Mua sắm trực tuyến càng làm trầm trọng vấn đề khi tỷ lệ trả hàng cao. Tại Pháp, khoảng 630 triệu euro hàng hóa không bán được bị tiêu hủy mỗi năm. Ở Đức, gần 20 triệu mặt hàng trả lại buộc phải thải bỏ hàng năm. Mỗi người dân châu Âu thải bỏ trung bình 11kg quần áo mỗi năm.
Hình ảnh đống quần áo cũ bị thải bỏ trái phép tại Potsdam (Đức) là minh chứng rõ nét cho vấn đề này. EU nhận định việc tiêu hủy hàng hóa không bán được là hành vi lãng phí nghiêm trọng, không chỉ về kinh tế mà còn về môi trường và đạo đức.
"Nghĩa địa thời trang" với khối lượng quần áo tốn kho khổng lồ bị vứt bỏ - Ảnh: afp.com
Doanh nghiệp phải ưu tiên tái sử dụng qua bán lại (giảm giá hoặc kênh thứ cấp), quyên góp từ thiện. Tiêu hủy chỉ được phép trong trường hợp hàng hóa không an toàn, hư hỏng, vi phạm sở hữu trí tuệ hoặc bị tổ chức từ thiện từ chối. Nếu không tái sử dụng được, phải ưu tiên tái chế trước khi xem xét các phương án khác. Để tránh lạm dụng, doanh nghiệp phải báo cáo lượng tiêu hủy hàng năm, lưu trữ hồ sơ 5 năm và cung cấp bằng chứng.
Đây là động thái đầu tiên trong loạt chính sách ESPR nhằm “trấn áp” thời trang nhanh và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Các hãng cao cấp cũng phải nâng cao tiêu chuẩn bền vững.
Nhiều hãng đã chuẩn bị từ trước. Chanel (Pháp) công bố ngừng tiêu hủy tồn kho dệt may, chuyển sang bộ phận tuần hoàn nội bộ để tái sử dụng hoặc tái chế. Các tập đoàn khác như H&M, Zara hay các ông lớn châu Âu cũng đang điều chỉnh chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, một số ý kiến lo ngại chính sách có thể làm tăng chi phí sản xuất, ảnh hưởng đến giá bán và việc làm ở các nước đang phát triển.
Chính sách của EU phản ánh xu hướng toàn cầu chuyển dịch sang sản xuất bền vững, giảm rác thải nhựa và khí thải carbon. Đối với Việt Nam – một cường quốc dệt may xuất khẩu sang EU – đây là tín hiệu quan trọng buộc các doanh nghiệp phải đầu tư vào thiết kế bền vững, tái chế và mô hình kinh tế tuần hoàn để duy trì lợi thế cạnh tranh.
Về lâu dài, quy định không chỉ giảm lãng phí mà còn thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong ngành thời trang, khuyến khích người tiêu dùng ý thức hơn về mua sắm có trách nhiệm. Châu Âu hy vọng mô hình này sẽ lan tỏa, góp phần vào mục tiêu Net Zero và bảo vệ hành tinh.