Trung Quốc: Bước tiến lớn với Trường Chinh 10B
Trung Quốc vừa ghi nhận thành công quan trọng nhất trong lĩnh vực tái sử dụng khi thu hồi thành công tầng đẩy của tên lửa Trường Chinh 10B. Sau khi tách tầng khoảng 6 phút sau khi cất cánh, tầng đẩy quay trở lại theo phương thẳng đứng và được hệ thống lưới gắn trên giàn nổi ngoài khơi đón nhận an toàn. Đây là lần đầu tiên Trung Quốc thực hiện thành công phương pháp thu hồi tầng đẩy của tên lửa quỹ đạo, khác biệt so với cách hạ cánh trực tiếp trên sà lan hoặc bệ đáp mà SpaceX đang sử dụng.
Động cơ YF-100K của Trung Quốc trưng bày tại Airshow China. Ảnh: Wikipedia
Tên lửa Trường Chinh 10B được trang bị 7 động cơ YF-100K sử dụng nhiên liệu dầu hỏa và oxy lỏng, có khả năng đưa khoảng 16 tấn hàng hóa lên quỹ đạo thấp. Đây là phiên bản nền tảng cho dòng Trường Chinh 10 mạnh hơn, dự kiến sử dụng 21 động cơ để phục vụ chương trình đưa phi hành gia Trung Quốc lên Mặt Trăng trước năm 2030.
Thành công lần này đánh dấu bước tiến lớn sau nhiều thử nghiệm chưa thành công của Trung Quốc trong năm 2025 với các mẫu Zhuque-3 và Trường Chinh 12A. Các chuyên gia nhận định rằng phương pháp thu hồi bằng lưới và giàn nổi giúp Trung Quốc giảm rủi ro so với hạ cánh trực tiếp, đồng thời tích lũy kinh nghiệm quý giá cho các sứ mệnh lớn hơn trong tương lai.
Nhật Bản: Quyết tâm bắt kịp với RV-X và Callisto
Nhật Bản cũng không đứng ngoài cuộc đua khi Cơ quan Thám hiểm Hàng không Vũ trụ Nhật Bản (JAXA) ngày 11/7 đã thử nghiệm thành công nguyên mẫu tên lửa tái sử dụng RV-X. Mặc dù chỉ bay lên độ cao khoảng 11 m, di chuyển ngang 16 m trước khi hạ cánh sau khoảng 40 giây, cuộc thử nghiệm được đánh giá là bước khởi đầu quan trọng cho dự án Callisto – hợp tác giữa Nhật Bản, Pháp và Đức.
Tên lửa RV-X có đường kính 1,8 m, dài 7,3 m, trang bị động cơ độ bền cao và bốn càng hạ cánh giảm sốc. JAXA và Mitsubishi Heavy Industries đang hợp tác chặt chẽ để hoàn thiện công nghệ, với kế hoạch đưa RV-X lên độ cao lớn hơn trong các chuyến bay thử nghiệm tiếp theo.
Việc Nhật Bản đầu tư mạnh cho tên lửa tái sử dụng xuất phát từ thực tế tên lửa H3 – phương tiện phóng chủ lực hiện nay – chỉ sử dụng một lần. Chi phí cao khiến Nhật Bản khó cạnh tranh với các nhà cung cấp dịch vụ phóng quốc tế. Thành công của RV-X mở ra hy vọng cho việc phát triển phiên bản kế nhiệm giá rẻ hơn, giúp Nhật Bản nâng cao vị thế trong ngành công nghiệp vũ trụ.
Ngoài JAXA, khu vực tư nhân Nhật Bản cũng bắt đầu tham gia khi Honda R&D năm ngoái đã thử nghiệm thành công nguyên mẫu tên lửa tái sử dụng đầu tiên do doanh nghiệp nước này phát triển.
Tên lửa RV-X thử nghiệm tại Noshiro (Akita, Nhật Bản). Ảnh: JAXA
Châu Âu: Nỗ lực theo kịp với Callisto và Themis
Không muốn bị bỏ lại phía sau, Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) đang thúc đẩy hàng loạt chương trình phát triển công nghệ tái sử dụng. Dự án nổi bật nhất là Callisto – phương tiện thử nghiệm cất hạ cánh thẳng đứng do Pháp, Đức và Nhật Bản hợp tác phát triển. Song song đó là dự án Themis, sử dụng tầng đẩy có khả năng hạ cánh và tái sử dụng nhằm tích lũy công nghệ cho thế hệ tên lửa châu Âu trong tương lai.
Dù vẫn chậm hơn Mỹ và Trung Quốc, các chương trình này cho thấy châu Âu đang nghiêm túc đầu tư để giảm sự phụ thuộc vào tên lửa Ariane sử dụng một lần và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.
Dự án tên lửa tái sử dụng của châu Âu mang tên Callisto. Ảnh: Trung tâm Nghiên cứu vũ trụ quốc gia Pháp (CNES)
SpaceX vẫn dẫn đầu nhưng khoảng cách đang thu hẹp
SpaceX vẫn là cái tên dẫn đầu với khoảng cách rất lớn. Từ lần đầu tiên thu hồi thành công tầng một Falcon 9 vào cuối năm 2015, công ty của Elon Musk đã biến công nghệ này thành hoạt động thương mại thường xuyên. Nhiều Falcon 9 đã bay hơn 20 chuyến, giúp giảm đáng kể thời gian chuẩn bị và chi phí phóng.
Với Starship – hệ thống tên lửa được thiết kế để cả tầng đẩy Super Heavy và tầng trên đều có thể tái sử dụng hoàn toàn – SpaceX đang hướng tới mục tiêu giảm chi phí phóng xuống mức thấp chưa từng có, mở đường cho các dự án quy mô lớn như xây dựng căn cứ trên Mặt Trăng hay vận chuyển hàng hóa lên sao Hỏa.
Tên lửa Falcon 9. Ảnh: SpaceX
Ý nghĩa chiến lược của cuộc đua
Cuộc đua tên lửa tái sử dụng không chỉ là cuộc cạnh tranh công nghệ mà còn gắn liền với lợi ích kinh tế và chiến lược quốc gia. Khả năng phóng nhanh, chi phí thấp và tần suất cao giúp các quốc gia triển khai hàng nghìn vệ tinh phục vụ viễn thông, định vị, giám sát và quốc phòng. Đây cũng là nền tảng cho các chương trình đưa người lên Mặt Trăng, xây dựng trạm không gian thế hệ mới và hướng tới sao Hỏa.
Theo các chuyên gia, một tên lửa truyền thống chỉ sử dụng một lần giống như một chiếc máy bay bị tháo dỡ sau mỗi chuyến bay. Tầng đẩy chiếm phần lớn giá trị chế tạo. Nếu có thể thu hồi và sử dụng lại nhiều lần, chi phí mỗi lần phóng sẽ giảm đáng kể, trong khi tần suất khai thác được nâng cao. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng khi thế giới bước vào thời kỳ bùng nổ vệ tinh quỹ đạo thấp, Internet vệ tinh và các sứ mệnh không gian thương mại.
Dự án của Trung Quốc, Nhật Bản và châu Âu cho thấy công nghệ tên lửa tái sử dụng đang bước vào giai đoạn phổ biến hơn. Dù SpaceX vẫn duy trì khoảng cách dẫn đầu, những thành công gần đây của các quốc gia khác cho thấy cuộc đua này đang ngày càng quyết liệt, hứa hẹn sẽ định hình lại ngành công nghiệp vũ trụ toàn cầu trong những năm tới.
Nguồn: JAXA, AP, AFP, các hãng tin quốc tế (13/7/2026).