Chính quyền Taliban tại Afghanistan vừa đưa ra lệnh cấm mạnh tay đối với điện thoại thông minh, đánh dấu bước leo thang trong chiến dịch kiểm soát công nghệ và thông tin. Lệnh cấm áp dụng cho tất cả quan chức chính phủ, thành viên Taliban và nhân viên nhà nước, buộc họ phải sử dụng điện thoại cơ bản thay vì smartphone.
Theo chỉ thị từ tòa án quân sự Taliban, lệnh cấm có hiệu lực từ giữa tháng 6/2026. Vi phạm sẽ bị tịch thu, phá hủy thiết bị và có thể bị truy tố theo luật Sharia, bao gồm tù tội. Lãnh đạo tối cao Hibatullah Akhundzada được cho là người ra lệnh trực tiếp.
Các quan chức phải nộp smartphone và chuyển sang điện thoại chỉ gọi và nhắn tin cơ bản. Video lan truyền trên mạng cho thấy quan chức Taliban đập phá smartphone để tuân thủ lệnh.
Trước đây, các thành viên Taliban thường sử dụng điện thoại thông minh. Sau khi lệnh cấm được ban hành, họ chuyển sang dùng điện thoại cơ bản — hay còn gọi là "dumb phone" — loại thiết bị không có màn hình cảm ứng và chỉ được thiết kế để thực hiện cuộc gọi cũng như nhắn tin. Vị cán bộ Taliban này đang sử dụng một chiếc điện thoại như vậy.
Taliban lo ngại smartphone là công cụ lan truyền thông tin "ngoại lai", video, âm nhạc và nội dung trái với giáo điều của họ. Trước đó, nhóm đã cấm nhiều hình thức giải trí hiện đại, hạn chế phụ nữ sử dụng công nghệ và kiểm soát chặt chẽ internet.
Động thái này phù hợp với chính sách "đạo đức" nghiêm ngặt của Taliban kể từ khi nắm quyền năm 2021, bao gồm cấm phụ nữ học đại học, làm việc một số lĩnh vực và ra ngoài mà không có người giám hộ nam.
Lệnh cấm gây khó khăn cho công việc hành chính và giao tiếp của quan chức Taliban. Nhiều người dân Afghanistan lo ngại đây là bước tiền đề cho lệnh cấm rộng rãi hơn đối với toàn dân.
Tại các trường đại học như Kabul University, Herat University và Baghlan, điện thoại thông minh bị cấm hoàn toàn, thậm chí cả ký túc xá và Wi-Fi bị tắt. Sinh viên lo ngại không thể liên lạc gia đình trong trường hợp khẩn cấp. Một sinh viên Kabul giấu tên kể: "Mẹ tôi hoảng loạn khi không liên lạc được với tôi sau sự cố an ninh. Không có điện thoại, chúng tôi bị cắt đứt với gia đình."
Điện thoại thông minh còn là "thư viện di động" cho sinh viên, giúp chụp bài giảng, nhận bài tập, tải sách và liên hệ giảng viên. Đối với phụ nữ bị cấm học, đây là cách học lén cuối cùng.
Trong y tế, điện thoại giúp kết nối bệnh nhân với bác sĩ, đặc biệt ở vùng sâu vùng xa. Một nữ hộ sinh Farzana cho biết lệnh cấm khiến việc theo dõi sản phụ khó khăn hơn. Faraidon Farzad – sinh viên tiến sĩ AI – đang phát triển ứng dụng phân tích ảnh vết thương qua smartphone để hỗ trợ chẩn đoán sớm.
Esmat Khan Amiri từng dùng điện thoại đăng video khi cha ông bị bệnh viện Kandahar từ chối phẫu thuật. Video lan truyền giúp cha ông được điều trị nhờ áp lực dư luận. "Điện thoại không chỉ là công cụ giải trí. Với người bị bỏ qua, nó là tiếng nói," Amiri nói.
Lệnh cấm giúp Taliban kiểm soát chặt chẽ thông tin, giảm nguy cơ video biểu tình, bắt giữ hay lạm dụng y tế bị lộ. Tuy nhiên, nó càng đẩy Afghanistan xa rời thế giới hiện đại, cản trở phát triển kinh tế và giáo dục.
Các tổ chức nhân quyền chỉ trích mạnh mẽ, cho rằng đây là vi phạm quyền tiếp cận thông tin cơ bản và làm trầm trọng hóa khủng hoảng nhân đạo.
Việc Taliban "tuyên chiến" với smartphone phản ánh mâu thuẫn nội tại: muốn kiểm soát nhà nước nhưng sợ công nghệ làm lung lay quyền lực. Lệnh cấm có thể tạm thời củng cố kiểm soát nhưng sẽ cản trở phát triển xã hội, đẩy đất nước lùi xa hơn khỏi cộng đồng quốc tế. Tương lai Afghanistan dưới Taliban càng trở nên u ám khi ngay cả công cụ giao tiếp cơ bản cũng bị hạn chế.
Tác giả / Nguồn:
Biên tập từ The Guardian, Reuters, Kabul Now (tháng 6-7/2026).