Nhật Bản đang thực hiện một cuộc cải tổ tình báo lớn nhất kể từ sau Thế chiến II khi thành lập cơ quan tình báo trung ương đầu tiên trong lịch sử hậu chiến. Chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi đã thúc đẩy việc nâng cấp Văn phòng Tình báo và Nghiên cứu Nội các (Cabinet Intelligence and Research Office – CIRO) thành Cơ quan Tình báo Quốc gia (National Intelligence Agency/Bureau), dự kiến đi vào hoạt động từ tháng 12 năm 2026.
Theo New York Times và các nguồn chính thức, cơ quan mới sẽ có ngân sách khoảng 407 triệu USD trong giai đoạn đầu, với nhân sự ban đầu hàng trăm người, bao gồm kỹ sư phần mềm, chuyên gia an ninh mạng và các nhân viên liên lạc quốc tế. Nó sẽ đóng vai trò trung tâm thu thập, phân tích và điều phối thông tin tình báo từ khoảng 33.000 nhân viên thuộc nhiều bộ ngành khác nhau hiện đang hoạt động phân tán. Nhật Bản cũng thành lập Hội đồng Tình báo Quốc gia do Thủ tướng chủ trì để chỉ đạo tổng thể.
Trong nhiều thập kỷ, hệ thống tình báo Nhật Bản bị phân mảnh giữa các bộ Ngoại giao, Quốc phòng, Cảnh sát Quốc gia và Cơ quan Tình báo An ninh Công cộng, khiến nước này bị coi là “thiên đường gián điệp”. Vụ việc gần đây do New York Times tiết lộ về đơn vị tình báo quân sự Nga (GRU) hoạt động trá hình ngoại giao tại Tokyo để mua sắm linh kiện điện tử nhạy cảm đã thúc đẩy quyết tâm cải tổ. Các mối đe dọa từ Trung Quốc, Nga và Triều Tiên càng khiến Tokyo nhận ra sự cần thiết phải có một cơ quan tình báo thống nhất, tương tự CIA của Mỹ.
Chính phủ Takaichi đang học hỏi kinh nghiệm từ Mỹ, Australia và Đức. Bên cạnh việc thành lập cơ quan mới, Nhật Bản cũng đẩy mạnh xây dựng luật chống gián điệp và có kế hoạch hình thành một cơ quan tình báo nước ngoài (foreign intelligence service) vào năm 2027. Đây được xem là bước đi quan trọng trong chiến lược tăng cường an ninh quốc gia và vị thế quốc phòng của Nhật Bản trong bối cảnh khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương ngày càng căng thẳng.
Phân tích tác động cộng đồng Việt Nam:
Việc Nhật Bản tăng cường năng lực tình báo và an ninh sẽ gián tiếp ảnh hưởng đến quan hệ hợp tác an ninh – quốc phòng với Việt Nam, cũng như các hoạt động kinh tế, đầu tư và lao động của cộng đồng người Việt tại Nhật. Các doanh nghiệp Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực công nghệ cao, linh kiện điện tử cần lưu ý đến các quy định an ninh mới của Tokyo.