Loài muỗi hổ châu Á đang tiến sâu hơn vào châu Âu, vượt xa các khu vực Địa Trung Hải vốn là nơi chúng từng chỉ giới hạn trong nhiều năm. Theo các báo cáo gần đây, loài muỗi này đã thiết lập quần thể ổn định tại một số vùng của Đức, trong đó Berlin được xác nhận là điểm xa nhất về phía bắc.
“Quần thể ổn định” có nghĩa là muỗi không chỉ xuất hiện theo mùa mà đã có khả năng sinh sản và sống sót qua mùa đông. Đây là dấu hiệu rõ ràng cho thấy điều kiện khí hậu ở miền trung và phía bắc châu Âu ngày càng phù hợp với một loài vốn chỉ phát triển tốt ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới.
Muỗi hổ châu Á dễ nhận biết nhờ thân màu đen với các vằn trắng đặc trưng. Chúng hoạt động chủ yếu vào ban ngày và chỉ cần lượng nước đọng rất nhỏ – trong máng xối, đĩa lót chậu cây, xô hoặc thùng chứa nước – để đẻ trứng và phát triển. Đặc tính này giúp chúng nhanh chóng thích nghi với môi trường đô thị dày đặc.
Tại Đức, các quần thể ổn định đã được ghi nhận ở Bonn, Euskirchen, khu Rhein-Erft và một số địa phương thuộc bang North Rhine-Westphalia. Berlin hiện là nơi xác nhận xa nhất về phía bắc. Theo Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Dịch bệnh châu Âu (ECDC), loài này đã định cư tại hàng trăm khu vực thuộc 16 quốc gia trong Liên minh châu Âu và Khu vực Kinh tế châu Âu, phổ biến nhất ở Ý, Pháp, Hy Lạp, Croatia và các nước Balkan trước khi tiếp tục tiến về phía bắc.
Ảnh: Muỗi hổ châu Á (Aedes albopictus) với đặc điểm thân đen vằn trắng dễ nhận biết.
Sự lan rộng ban đầu chủ yếu nhờ hoạt động vận chuyển hàng hóa và đi lại quốc tế. Trứng muỗi có thể bám theo lốp xe cũ, cây cảnh hoặc các phương tiện vận tải đến nhiều quốc gia. Tuy nhiên, khả năng chúng tồn tại lâu dài phụ thuộc chủ yếu vào điều kiện khí hậu. Mùa hè nóng hơn, các đợt mưa xen kẽ nắng ấm và mùa đông ngày càng ôn hòa đang tạo điều kiện thuận lợi để loài muỗi này mở rộng phạm vi.
Điều khiến giới y tế lo ngại nhất là muỗi hổ châu Á có khả năng truyền các virus gây sốt xuất huyết (dengue), chikungunya và Zika. Muỗi nhiễm virus sau khi đốt người mang mầm bệnh – thường là người trở về từ vùng dịch – rồi tiếp tục truyền sang người khác qua các vết đốt tiếp theo.
Đức hiện chưa ghi nhận ca sốt xuất huyết hay Zika lây truyền tại chỗ thông qua các quần thể muỗi hổ châu Á. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo nguy cơ sẽ tăng lên khi biến đổi khí hậu giúp loài muỗi sống lâu hơn, mật độ cao hơn và phân bố rộng hơn. Các đợt bùng phát cục bộ đã từng xảy ra ở một số nước Nam Âu khi có người nhiễm bệnh nhập cảnh kết hợp với sự hiện diện của muỗi vector.
Người dân được khuyến cáo chủ động loại bỏ các điểm nước đọng quanh nhà, đậy kín dụng cụ chứa nước, thường xuyên vệ sinh máng xối và thay nước ở đĩa lót chậu cây. Những biện pháp đơn giản này có thể giảm đáng kể nơi sinh sản của muỗi trong môi trường đô thị.
Sự xuất hiện của quần thể ổn định tại Berlin không chỉ là vấn đề của Đức mà còn là lời nhắc nhở về tác động rộng lớn của biến đổi khí hậu đối với sức khỏe cộng đồng. Khi nhiệt độ trung bình tăng và mùa đông trở nên ôn hòa hơn, nhiều loài vector mang bệnh vốn bị giới hạn ở vùng ấm đang có cơ hội mở rộng lãnh thổ. Việc theo dõi, kiểm soát sớm và nâng cao nhận thức cộng đồng trở thành các biện pháp then chốt để hạn chế nguy cơ các bệnh nhiệt đới trở thành mối đe dọa thường xuyên tại châu Âu trong những thập kỷ tới.