Mùa hè năm nay, nhiều khu vực trên thế giới đang trải qua đợt nắng nóng kỷ lục. Tại Ấn Độ, nơi tác giả lớn lên, nhiệt độ thường dễ dàng vượt 49 độ C (120 độ F) vào tháng 5-6. Hầu hết người dân ở vùng Uttar Pradesh không có điều hòa vì chi phí quá cao so với thu nhập bình quân. Vậy họ làm thế nào để giữ mát?
Người dân Ấn Độ và nhiều nước thuộc “Nam bán cầu” từ lâu đã tìm ra những cách ứng phó với cái nóng khắc nghiệt. Dưới đây là những mẹo hiệu quả được đúc kết từ kinh nghiệm dân gian, được một nhà nghiên cứu về sóng nhiệt chia sẻ.
Uống nhiều chất lỏng, không nhất thiết là nước
Một trong những bài học quan trọng nhất là luôn theo dõi tình trạng hydrat hóa của cơ thể. Uống nước ngay cả khi chỉ làm việc nhẹ, và mang theo bình nước khi ra ngoài là cách sống còn.
Ở Ấn Độ, người dân thường uống các loại đồ uống bổ sung điện giải như nước mía, nước dừa, hoặc aam ka pana (nước xoài xanh chua). Loại nước này được làm từ xoài xanh luộc và xay nhuyễn, giúp bù đắp muối khoáng mất qua mồ hôi. Ngoài ra, các loại đồ uống từ sữa chua như lassi hoặc buttermilk cũng rất phổ biến vào mùa hè vì tính mát và dễ uống.
Ăn gì đó trước khi ra ngoài
Không nên ra đường khi bụng đói. Một quả dưa leo (có chứa điện giải tự nhiên) rắc muối đen hoặc một miếng dứa là lựa chọn tuyệt vời. Ở Ấn Độ, dưa leo rắc muối đen là món ăn giải nhiệt dân dã nhưng rất hiệu quả.
Tắm hoặc dội nước mát
Khi cảm thấy nóng, hãy tắm nước lạnh hoặc ít nhất dội nước lên mặt, tay và đầu. Cách này giúp hạ nhiệt cơ thể nhanh chóng. Khi còn nhỏ, trẻ em Ấn Độ thường chơi ném bóng nước hoặc ngâm mình trong bồn nước để giải nhiệt.
Tìm chỗ mát mẻ để nghỉ ngơi
Chọn phần mát nhất trong nhà để ngủ hoặc ngồi. Nhiệt bay lên cao, nên tầng dưới thường mát hơn. Ban ngày kéo rèm dày để chắn nắng. Bật quạt nếu có. Đừng ngại di chuyển đồ đạc để tìm chỗ mát nhất – ở Uttar Pradesh, người ta thường kê giường sát cửa sổ để hứng gió.
Nếu nhà quá ngột ngạt, hãy ra ngoài nằm võng. Gió từ chuyển động giúp làm mát cơ thể. Vườn xoài với tán lá dày là nơi lý tưởng để trú nắng.
Học theo kiến trúc truyền thống
Một trong những sáng kiến kiến trúc thông minh của Ấn Độ là jaali – màn đá đục lỗ (như ở Taj Mahal). Màn đá này vừa chắn nắng trực tiếp, vừa giúp gió tăng tốc khi đi qua các lỗ nhỏ, tạo cảm giác mát mẻ. Bạn có thể áp dụng ý tưởng này bằng cách treo rèm cỏ hoặc vải mỏng ướt trước cửa. Khi gió thổi qua rèm ướt, không khí sẽ mát và ẩm hơn. Loại cỏ thơm khus thường được dùng ở Ấn Độ cho mục đích này.
Mặc quần áo thoáng mát, màu sáng
Chọn vải cotton hoặc linen vì chúng có lỗ thoáng khí tốt. Một số bộ tộc Ấn Độ khéo léo sử dụng màu sắc: phụ nữ mặc màu tối để nhanh nguội khi vào nhà, đàn ông mặc màu sáng để chịu nắng lâu hơn.
Che đầu hoặc cổ
Dùng khăn ướt quấn quanh đầu hoặc cổ là cách truyền thống rất hiệu quả. Ở Ấn Độ, nam giới thường dùng gamcha (khăn cotton mỏng) ướt quấn đầu hoặc cổ. Ngay cả người Anh thời thuộc địa cũng dùng mũ pith helmet làm từ vật liệu nhẹ để chống nắng.
Tránh nắng giữa trưa
Giữa trưa nắng nóng nhất, hãy ở trong nhà hoặc nghỉ trưa (siesta). Nếu phải làm việc, hãy chọn giờ sáng sớm hoặc chiều muộn. Nông dân ở Uttar Pradesh thường làm việc vào sáng sớm và tối muộn.
Ôm lấy bóng râm
Dù đi bộ hay làm việc ngoài trời, hãy luôn ở trong bóng râm của cây cối. Không khí trong bóng râm tuy nhiệt độ bằng nhau nhưng da không hấp thụ tia nắng trực tiếp.
Lời khuyên quan trọng
Mỗi mẹo riêng lẻ có thể không mạnh, nhưng khi kết hợp chúng lại sẽ giúp cơ thể hạ nhiệt hiệu quả. Quan trọng nhất là nhận biết dấu hiệu say nắng (sốt, đau đầu, buồn nôn, chóng mặt, lú lẫn). Nếu thấy dấu hiệu, hãy gọi cấp cứu ngay và chườm đá trong lúc chờ.
Tác giả / Nguồn:
Dr. Gulrez Shah Azhar – Aspen New Voices fellow (tháng 7/2026).