Hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra trong bối cảnh xung đột Nga - Ukraine vẫn căng thẳng và Kiev liên tục kêu gọi phương Tây hỗ trợ thêm đạn tên lửa Patriot để đối phó các cuộc tập kích bằng tên lửa đạn đạo của Moskva. Dù sự chú ý phần lớn đổ dồn vào vai trò của Tổng thống Trump và các cuộc gặp song phương, cuộc gặp giữa ông Trump và ông Zelensky lại trở thành điểm sáng ngoại giao.
Cuộc gặp kéo dài đáng kể, với hơn 40 phút phần công khai và thêm gần một giờ họp kín. Ông Trump thể hiện thái độ cởi mở khi trả lời nhiều câu hỏi từ phóng viên Ukraine và thể hiện sự chuyển biến rõ nét trong mối quan hệ với ông Zelensky.
“Chúng tôi đã xây dựng được một mối quan hệ tốt đẹp. Thật khó tin đúng không? Từ Phòng Bầu dục cho tới nơi đây, tôi nghĩ chúng tôi đã phát triển được một mối quan hệ rất tốt”, Tổng thống Trump phát biểu trước truyền thông.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp mặt bên lề hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, ngày 8/7. Ảnh: AP
Bước ngoặt chiến lược: Cấp phép sản xuất Patriot
Điểm nổi bật nhất của cuộc gặp là tuyên bố của ông Trump về việc Mỹ sẽ cấp phép cho Ukraine tự sản xuất tên lửa Patriot. Khi được hỏi về việc cung cấp thêm đạn Patriot, Tổng thống Mỹ thừa nhận kho dự trữ Mỹ không còn nhiều, nhưng ông đưa ra giải pháp dài hạn:
“Chúng tôi sẽ cấp phép cho các bạn tự sản xuất tên lửa Patriot. Theo cách đó, các bạn sẽ không thể phàn nàn rằng chúng tôi cung cấp không đủ nữa.”
Đây được xem là thắng lợi lớn nhất của ông Zelensky tại hội nghị. Sau nhiều năm vận động, Ukraine giờ đây có cơ hội xây dựng năng lực sản xuất nội địa cho một trong những hệ thống phòng không tiên tiến nhất thế giới. Tổng thống Trump cho biết ông sẽ phối hợp với các công ty liên quan để triển khai.
Ngoài ra, Mỹ cũng sẽ mua máy bay không người lái (UAV) từ Ukraine – động thái công nhận chính thức hiệu quả thực chiến của công nghệ UAV Ukraine.
Mối quan hệ Mỹ - Ukraine ấm lên
Quan hệ giữa ông Trump và ông Zelensky từng trải qua nhiều thăng trầm, với những chỉ trích gay gắt từ phía Tổng thống Mỹ về viện trợ Ukraine dưới thời chính quyền Biden. Tuy nhiên, tại Ankara, hai nhà lãnh đạo đã thể hiện sự hợp tác thực chất.
Ông Trump còn ngầm ủng hộ chiến lược của Ukraine khi tập kích sâu vào lãnh thổ Nga, cho rằng đây là “bước leo thang nhưng có thể góp phần chấm dứt cuộc chiến”.
Các chuyên gia đánh giá cao kết quả này. Luke Coffey (Viện Hudson) nhận định đây là “nhiều tuyên bố cụ thể và mang tính bước ngoặt”, giúp xoay chuyển cục diện chiến trường. Đại sứ Ukraine tại Mỹ Olga Stefanishyna hoan nghênh động thái, khẳng định nó cho thấy Mỹ tin tưởng vào năng lực sản xuất quốc phòng của Ukraine.
Thượng nghị sĩ Dân chủ Jeanne Shaheen cũng thúc giục ông Trump sớm “chốt thỏa thuận” mua UAV từ Ukraine. Từ phía Anh, chuyên gia Orysia Lutsevych (Chatham House) cho rằng nếu Ukraine sản xuất được Patriot, mối đe dọa từ tên lửa Nga sẽ dần bị vô hiệu hóa.
Phản ứng từ phía Nga
Bên phía Nga, phát ngôn viên TASS dẫn lời quan chức cho rằng đây chỉ là “chiêu đàm phán” nhằm nâng vị thế Ukraine và gây áp lực lên Moskva. Họ cảnh báo các cơ sở sản xuất Patriot tại Ukraine sẽ trở thành mục tiêu tấn công và cho rằng Ukraine cần ít nhất 2 năm để xuất xưởng quả tên lửa đầu tiên.
Dù vậy, chuyên gia phương Tây như David Blagden (Đại học Exeter) khẳng định đây rõ ràng là “chiến thắng đối với Ukraine”, cả về năng lực phòng không lẫn ngoại giao, giúp khôi phục mối quan hệ tốt đẹp với Mỹ – yếu tố then chốt trong sự ủng hộ của NATO.
Với những cam kết cụ thể từ Tổng thống Trump, ông Zelensky đã mang về từ Ankara không chỉ hy vọng mà còn những công cụ thực tế để củng cố phòng thủ và tăng vị thế đàm phán trong tương lai.
(Vũ Hoàng tổng hợp từ Hill, TIME, Financial Times, AFP, AP)