Ngày 20/7/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký các tuyên bố áp đặt mức thuế quan 50% đối với phần lớn hàng hóa nhập khẩu từ Canada. Đây là một trong những động thái cứng rắn nhất trong quan hệ thương mại Mỹ – Canada kể từ khi ông trở lại Nhà Trắng. Lý do được đưa ra khá cụ thể: Canada được cho là đã “phân biệt đối xử” với các sản phẩm ô tô, rượu mạnh và đặc biệt là phô mai của Mỹ so với các đối tác khác, đồng thời có các hành động trả đũa trước đó của Ottawa.
Quyết định này được thực hiện theo Mục 338 của Đạo luật Thương mại năm 1930 – một công cụ pháp lý hiếm khi được sử dụng trong thời hiện đại, từng bị nhiều nghị sĩ Dân chủ đề xuất bãi bỏ vì lo ngại Tổng thống có thể lạm dụng để gây bất ổn kinh tế. Thuế quan mới sẽ có hiệu lực sau 30 ngày, tạo ra một khoảng thời gian đàm phán, nhưng cũng đủ để gây chấn động thị trường.
Bối cảnh và những “khiếu nại” của Washington
Theo White House, Canada đã duy trì thuế 25% đối với ô tô Mỹ không đủ điều kiện ưu đãi theo USMCA từ tháng 4/2025. Về rượu, hầu hết các tỉnh bang Canada đã ngừng mua và bán rượu Mỹ từ năm ngoái – một phản ứng trực tiếp trước các mức thuế trước đó của Trump và cả những phát ngôn “Canada nên trở thành bang thứ 51”. Còn với phô mai, Trump từ lâu đã phàn nàn rằng Canada ưu đãi sản phẩm châu Âu hơn Mỹ trong lĩnh vực sữa.
Điều đáng chú ý là các mặt hàng bị ảnh hưởng bao gồm cả những sản phẩm từng được bảo vệ bởi Hiệp định USMCA. Năng lượng, potash, cá và khoáng sản chiến lược được miễn trừ, nhưng hầu hết các mặt hàng khác – từ phụ tùng ô tô, gậy khúc côn cầu đến vật liệu xây dựng – đều nằm trong tầm ngắm. Chính quyền Trump nhấn mạnh Canada là một trong số ít quốc gia (cùng Trung Quốc) đã trả đũa các mức thuế trước đó của Mỹ, do đó “phải chịu trách nhiệm”.
Phản ứng từ phía Bắc biên giới và rủi ro lan tỏa
Thủ tướng Canada Mark Carney – người có mối quan hệ lạnh nhạt với Trump – chưa đưa ra tuyên bố chính thức ngay lập tức, nhưng Thủ hiến Ontario Doug Ford đã lên tiếng cứng rắn: “Nếu thuế này được thực hiện, Canada nên đáp trả thuế bằng thuế, đô la bằng đô la.” Carney từng công khai thách thức Trump tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos, chỉ trích các cường quốc dùng kinh tế để ép buộc các quốc gia yếu hơn. Trump đáp lại bằng câu nói nổi tiếng: “Canada sống nhờ vào Mỹ.”
Các chuyên gia lo ngại đây là “lựa chọn hạt nhân” trong chính sách thuế quan của Trump. Scott Lincicome từ Cato Institute nhận định: “Chúng ta đã vượt qua điểm không thể quay lại. Việc viện dẫn Mục 338 là vũ khí tối thượng.” Quyết định này không chỉ đe dọa Canada mà còn tạo ra sự bất ổn lớn cho toàn bộ chuỗi cung ứng Bắc Mỹ và thậm chí cả đối tác thương mại khác của Mỹ.
Góc nhìn phân tích: Đòn đáp trả ngắn hạn hay sai lầm chiến lược dài hạn?
Nhìn từ góc độ chính trị nội bộ Mỹ, động thái này mang đậm dấu ấn “America First” của Trump trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11. Ông muốn chứng tỏ sự cứng rắn với đồng minh gần gũi nhất, đồng thời gửi thông điệp đến các nước khác rằng Mỹ sẵn sàng trả giá để bảo vệ lợi ích. Tuy nhiên, rủi ro kinh tế là rất lớn. Thuế quan về bản chất là thuế đánh vào người tiêu dùng Mỹ. Khi chi phí nhập khẩu tăng, giá cả hàng hóa – từ xe hơi, đồ uống đến thực phẩm – sẽ tăng theo, làm trầm trọng thêm lạm phát vốn đã chịu áp lực từ chiến sự Iran và giá dầu.
Đối với Canada, đây là một đòn mạnh vào nền kinh tế phụ thuộc lớn vào xuất khẩu sang Mỹ. Ontario – trung tâm công nghiệp ô tô – sẽ chịu tổn thương nặng nề nhất. Nếu Ottawa đáp trả tương xứng, chuỗi cung ứng ô tô tích hợp sâu sắc giữa hai nước có thể bị đứt gãy, ảnh hưởng đến hàng trăm nghìn việc làm ở cả hai bên.
Quan hệ cá nhân giữa Trump và Carney càng làm tình hình phức tạp. Hai nhà lãnh đạo vừa ngồi cạnh nhau tại trận chung kết World Cup 2026, nhưng đó không phải là cuộc gặp làm việc về thương mại. Sự lạnh nhạt này gợi nhớ đến những căng thẳng thời Trump 1.0, nhưng lần này mức độ quyết liệt hơn nhiều.
Tác động đến cộng đồng và bài học cho tương lai
Đối với cộng đồng Việt Nam tại Mỹ và Canada, tin này không chỉ là chuyện “hai ông lớn cãi nhau”. Nhiều doanh nghiệp nhỏ, nhà phân phối thực phẩm, đồ uống và phụ tùng ô tô sẽ phải đối mặt với chi phí tăng đột biến. Người tiêu dùng Mỹ sẽ thấy giá một số mặt hàng Canada tăng, trong khi người Canada có thể mất việc hoặc thấy hàng Mỹ đắt đỏ hơn.
Cuối cùng, quyết định của Trump đặt ra câu hỏi lớn: Liệu chính sách “trả đũa” cứng rắn có thực sự mang lại lợi ích dài hạn cho nước Mỹ, hay chỉ đẩy hai nền kinh tế gắn kết nhất thế giới vào một vòng xoáy trả đũa không cần thiết? USMCA – hiệp định từng được chính Trump đàm phán lại – giờ đây đang lung lay. 30 ngày tới sẽ là khoảng thời gian then chốt để xem hai bên có ngồi lại được hay không, hay Bắc Mỹ sẽ bước vào một kỷ nguyên thương mại đầy bất ổn mới.
Nguồn tham khảo:
Associated Press (Josh Boak) qua PBS NewsHour, 20/7/2026