Dưới thời Tổng thống Trump, hệ thống nhập cư Mỹ đang trải qua một loạt điều chỉnh mang tính hệ thống, không chỉ tập trung vào biên giới mà còn lan sang cả các kênh hợp pháp. Trong đó, nhóm vợ/chồng công dân Mỹ – vốn được luật pháp dành vị trí đặc biệt với quy trình nhanh hơn, không hạn ngạch và ưu tiên điều chỉnh tình trạng (adjustment of status) – giờ đây cũng không còn nằm ngoài xu hướng siết chặt.
Theo hướng dẫn chính sách của USCIS ban hành tháng 8/2025 về di trú gia đình, cơ quan này tăng cường năng lực sàng lọc và xác minh các mối quan hệ gia đình, đặc biệt là hôn nhân, nhằm đảm bảo tính xác thực, có thể kiểm chứng và ngăn chặn các đơn không có cơ sở. Hướng dẫn này làm rõ yêu cầu phỏng vấn, tài liệu chứng minh và quy trình chuyển hồ sơ sang Bộ Ngoại giao khi cần. Quan trọng hơn, nó nhấn mạnh rằng việc phê duyệt đơn I-130 không cấp quyền cư trú hay bảo vệ khỏi lệnh trục xuất.
Đến tháng 5/2026, USCIS tiếp tục ban hành bản ghi nhớ chính sách (PM-602-0199) về điều chỉnh tình trạng. Bản ghi nhớ này nhắc lại rằng adjustment of status là “biện pháp cứu trợ đặc biệt mang tính hành chính” (extraordinary discretionary relief) và “ân huệ hành chính”, không phải quyền đương nhiên. Cơ quan này thể hiện sự ưu tiên rõ rệt cho quy trình xử lý lãnh sự thông thường tại các đại sứ quán và lãnh sự quán Mỹ ở nước ngoài. Các sĩ quan được hướng dẫn xem xét hồ sơ theo từng trường hợp cụ thể, dựa trên tổng thể hoàn cảnh, và chỉ phê duyệt điều chỉnh tình trạng trong nước khi có lý do đặc biệt thuyết phục. Điều này đồng nghĩa nhiều cặp đôi trước đây dễ dàng nộp I-485 tại Mỹ giờ có thể bị yêu cầu rời khỏi nước này để hoàn tất thủ tục tại quê nhà người phối ngẫu.
Bên cạnh đó, phỏng vấn hôn nhân trở nên bắt buộc và nghiêm ngặt hơn ở nhiều trường hợp. Các cuộc phỏng vấn riêng biệt (separate interviews) giữa hai bên để kiểm tra tính nhất quán của câu chuyện hôn nhân ngày càng phổ biến. Việc mở rộng đánh giá “gánh nặng công cộng” (public charge) theo hướng toàn diện hơn cũng tác động gián tiếp: sĩ quan xem xét tuổi tác, sức khỏe, trình độ học vấn, tài sản, khả năng tự lực và cả việc nhận trợ cấp công cộng trong quá khứ để quyết định có cấp thẻ xanh hay không.
Nguyên nhân sâu xa của những thay đổi này nằm ở triết lý chính sách “Nước Mỹ trước tiên”. Chính quyền thứ hai của ông Trump tiếp tục thực hiện cam kết chiến dịch về việc giảm tổng thể mức di cư hợp pháp, chống gian lận và lạm dụng hệ thống, đồng thời nhấn mạnh nguyên tắc tự lực của người nhập cư. Việc sử dụng công cụ hành chính thay vì chờ Quốc hội sửa luật cho phép chính quyền đạt được mục tiêu nhanh hơn, dù một số thay đổi vẫn đang đối mặt với tranh luận pháp lý về phạm vi quyền tái lượng (discretion).
Tác động thực tế đang hiện rõ. Nhiều cặp đôi phải chuẩn bị khối lượng chứng cứ lớn hơn trước đây: hồ sơ tài chính chung, hợp đồng thuê nhà, hóa đơn tiện ích, ảnh chụp chung qua nhiều năm, lời khai của bạn bè và người thân, thậm chí cả lịch sử liên lạc. Những người đang ở Mỹ với tình trạng tạm thời hoặc đã hết hạn có thể đối mặt với rủi ro cao hơn nếu đơn bị từ chối hoặc bị yêu cầu rời đi. Chi phí tăng lên đáng kể khi phải bay về nước để phỏng vấn lãnh sự, trong khi thời gian xử lý tổng thể có xu hướng kéo dài do thêm bước kiểm tra và yêu cầu bổ sung chứng cứ (Request for Evidence).
Những thay đổi này đặt các gia đình công dân Mỹ vào tình thế khó khăn. Một người Mỹ kết hôn với người nước ngoài giờ phải chứng minh không chỉ tình yêu mà còn khả năng “không trở thành gánh nặng” cho xã hội, đồng thời chấp nhận khả năng bị chia cắt tạm thời hoặc lâu dài hơn trong quá trình xử lý. Điều này trái ngược với tinh thần truyền thống của luật nhập cư Mỹ vốn coi sự đoàn tụ gia đình là một trong những giá trị cốt lõi.
Tuy nhiên, từ góc nhìn chính sách, việc siết chặt cũng có lý lẽ riêng. Hôn nhân giả mạo từng là vấn đề tồn tại dai dẳng, gây tốn kém nguồn lực và làm suy giảm niềm tin vào hệ thống. Việc yêu cầu chứng minh rõ ràng hơn và ưu tiên xử lý từ bên ngoài giúp giảm thiểu rủi ro an ninh quốc gia và bảo vệ người nộp thuế. Vấn đề nằm ở liều lượng và cách thức thực thi: nếu sự thận trọng trở thành rào cản quá lớn đối với các hồ sơ thật sự hợp lệ, thì mục tiêu nhân văn của chính sách gia đình sẽ bị xói mòn.
Nhìn chung, dưới thời Trump, vợ/chồng công dân Mỹ không còn được hưởng “vùng an toàn” như trước. Họ vẫn có lợi thế về mặt luật định so với các nhóm khác, nhưng lợi thế đó đang bị thu hẹp đáng kể thông qua các công cụ hành chính. Các cặp đôi muốn thành công cần chuẩn bị tâm thế dài hơi, thu thập chứng cứ toàn diện ngay từ đầu và cân nhắc tham vấn luật sư di trú có kinh nghiệm với các chính sách mới.
Hệ thống nhập cư Mỹ luôn là sự cân bằng mong manh giữa kiểm soát, an ninh và giá trị nhân văn. Những thay đổi hiện nay cho thấy ưu tiên đang nghiêng mạnh về phía kiểm soát và tự lực. Liệu sự cân bằng có được điều chỉnh lại trong tương lai hay không còn tùy thuộc vào diễn biến chính trị, phản ứng của tòa án và áp lực từ các gia đình Mỹ có người thân là người nhập cư.
Tác giả / Nguồn:
Tổng hợp và phân tích dựa trên hướng dẫn chính sách USCIS (tháng 8/2025 và bản ghi nhớ PM-602-0199 tháng 5/2026), bài tường thuật của NPR (ngày 6/7/2026) cùng các nguồn chính thức về di trú Mỹ.