Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển chóng mặt và đe dọa thay đổi cấu trúc thị trường lao động, một xu hướng mới đang nổi lên tại Mỹ: thanh niên ngày càng hướng tới các trường dạy nghề thay vì con đường đại học truyền thống. Từng bị coi là lựa chọn “thứ yếu” so với bằng cấp đại học, các chương trình đào tạo kỹ năng thực hành giờ đây đang thu hút đông đảo học viên trẻ, những người tìm kiếm sự ổn định nghề nghiệp trong kỷ nguyên AI.
Học viên thực hành kỹ năng điện tại trường dạy nghề (hình minh họa tương tự chương trình tại Apex Technical School).
Theo báo cáo “People at Work 2026” của tập đoàn dịch vụ tiền lương ADP được AFP trích dẫn, chỉ khoảng 22% người trong độ tuổi 27-39 thường xuyên sử dụng AI tin rằng công việc hiện tại của họ sẽ không bị thay thế. Nỗi lo này đã thúc đẩy nhiều bạn trẻ chuyển hướng sang những nghề đòi hỏi kỹ năng tay chân, vốn được đánh giá khó bị AI “xâm chiếm” hoàn toàn. Các ngành như thợ điện, thợ sửa ống nước, kỹ thuật viên điều hòa không khí hay thợ hàn đang trở thành lựa chọn ưu tiên nhờ tính thực tiễn và nhu cầu ổn định.
Nizier Lawrence, 20 tuổi, là một ví dụ điển hình. Trước đại dịch COVID-19, anh theo học tại một trường đại học tư thục theo định hướng phổ biến. Sau ba năm, Lawrence quyết định chuyển sang Trường Kỹ thuật Apex ở Manhattan, New York, để học ngành điện. “Ba tuần học ở đây còn giúp tôi học được nhiều hơn ba năm đại học”, anh chia sẻ. Bạn học Anthony Byrd của Lawrence cũng đồng tình, nhấn mạnh rằng nhu cầu về thợ điện sẽ luôn tồn tại vì “mọi thứ trong xã hội hiện đại đều vận hành bằng điện. Nếu không có chúng tôi, cả thế giới có lẽ sẽ tê liệt”.
Học viên tham gia buổi thực hành của chương trình đào tạo thợ điện nâng cao tại Trường Kỹ thuật Apex - Ảnh: AFP
Xu hướng này không chỉ xuất phát từ nỗi sợ AI mà còn được hỗ trợ bởi chính sự phát triển của công nghệ. Việc xây dựng hàng loạt trung tâm dữ liệu phục vụ AI đã làm tăng mạnh nhu cầu lao động kỹ thuật, đặc biệt là thợ điện. Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) dự báo số việc làm ngành điện sẽ tăng 9% trong giai đoạn 2024-2034, cao hơn mức trung bình chung. Mức lương trung bình của thợ điện cũng tăng 55% từ năm 2015 đến 2025, mang lại thu nhập hấp dẫn và ổn định.
Bà Zelda Cuesta, điều phối viên tại Apex, cho biết số học sinh vừa tốt nghiệp trung học đăng ký vào trường ngày càng đông. Trước đây, các trường phổ thông thường ưu tiên định hướng đại học, nhưng nay trường nghề được nhìn nhận như một con đường sự nghiệp đầy tiềm năng. Lợi thế rõ rệt là chi phí và thời gian: học phí tại Apex khoảng 18.000 USD cho chương trình thợ điện, thấp hơn nhiều so với hơn 38.000 USD/năm tại nhiều trường đại học. Thời gian đào tạo chỉ khoảng 7 tháng thay vì 4 năm hoặc lâu hơn.
Đại dịch COVID-19 cũng góp phần thay đổi nhận thức. Sau thời gian dài học và làm việc trực tuyến, nhiều người trẻ khao khát những công việc đòi hỏi tương tác thực tế và thao tác tay chân. Điều này giúp các ngành nghề truyền thống lấy lại sức hút giữa bối cảnh AI thống trị các công việc trí óc lặp lại.
Cơ sở vật chất của một trường dạy nghề kỹ thuật điển hình tại Mỹ như Apex Technical School.
Tuy nhiên, xu hướng này cũng phản ánh những thách thức sâu sắc hơn của thị trường lao động Mỹ. Trong khi AI mở ra cơ hội mới ở lĩnh vực công nghệ cao, nó đồng thời tạo khoảng cách với những lao động không có kỹ năng chuyên sâu. Việc quay trở lại với các nghề thủ công không chỉ là giải pháp cá nhân mà còn góp phần cân bằng nguồn nhân lực, đáp ứng nhu cầu thực tế của nền kinh tế – từ hạ tầng năng lượng đến xây dựng và bảo trì.
Tổng thể, câu chuyện tại các trường dạy nghề Mỹ cho thấy AI không chỉ là mối đe dọa mà còn là chất xúc tác thúc đẩy sự đa dạng hóa lựa chọn giáo dục. Trong tương lai, sự kết hợp giữa kỹ năng số và kỹ năng thực hành có thể trở thành chìa khóa thành công cho thế hệ trẻ, giúp họ thích ứng linh hoạt với những biến động không ngừng của thị trường việc làm.
Tác giả / Nguồn:
Dựa trên báo cáo ADP, AFP, BLS và phỏng vấn thực tế từ học viên (tháng 7/2026).