Google đã giới thiệu một công cụ AI mới trên Google Earth vào cuối tháng 7 năm 2026, cho phép người dùng kết hợp câu lệnh văn bản với ảnh vệ tinh và không ảnh thật để tạo ra hình ảnh chỉnh sửa mang tính chân thực cao. Tính năng này dựa trên mô hình Nano Banana 2 và được quảng bá như công cụ hỗ trợ hình dung các kịch bản lịch sử, quy hoạch đô thị hoặc mô phỏng tương lai.
Chỉ trong thời gian ngắn sau khi ra mắt, các chuyên gia nghiên cứu mã nguồn mở và điều tra viên mạng đã chỉ ra những rủi ro nghiêm trọng. Họ dễ dàng tạo ra các hình ảnh giả mạo thảm họa, cơ sở quân sự hoặc sự kiện không tồn tại bằng cách chồng lớp AI lên ảnh vệ tinh thật. Những hình ảnh này có thể lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội và gây hiểu nhầm về tình hình thực tế.
Một số ví dụ được chia sẻ công khai bao gồm việc chèn thêm nhà máy hạt nhân không có thật hoặc mô phỏng thiệt hại từ xung đột lên bản đồ thật. Các nhà quan sát cảnh báo rằng ảnh vệ tinh từ lâu được xem là nguồn thông tin khách quan và đáng tin cậy cho truyền thông, chính phủ lẫn công chúng. Khi AI có thể chỉnh sửa chúng một cách tinh vi, niềm tin vào dữ liệu địa không gian có nguy cơ bị lung lay.
Ảnh vệ tinh thực tế từ không gian – loại dữ liệu đang đối mặt với nguy cơ bị chỉnh sửa bởi AI.
Google đã phản hồi vào ngày 31 tháng 7, khẳng định công cụ được thiết kế với các lớp bảo vệ như watermark và chặn một số câu lệnh nhạy cảm. Công ty nhấn mạnh mục đích chính là hỗ trợ giáo dục, nghiên cứu và sáng tạo, đồng thời thừa nhận cần tiếp tục hoàn thiện để hạn chế lạm dụng. Một số nguồn cho biết Google đang xem xét điều chỉnh quyền truy cập hoặc tạm thời hạn chế một số chức năng trong khi đánh giá phản hồi từ cộng đồng.
Vấn đề deepfake địa lý không phải mới. Từ vài năm trước, các nhà nghiên cứu đã cảnh báo về khả năng tạo ảnh vệ tinh giả bằng công nghệ tạo sinh. Với sự phổ biến của Google Earth và các nền tảng bản đồ, việc phân biệt ảnh thật và ảnh chỉnh sửa trở nên khó khăn hơn bao giờ hết, đặc biệt khi chúng được dùng trong ngữ cảnh chính trị hoặc xung đột.
Các chuyên gia an ninh thông tin cho rằng ngay cả khi có watermark, nhiều người dùng vẫn có thể cắt bỏ hoặc bỏ qua dấu hiệu đó khi chia sẻ. Điều này đặt ra thách thức lớn đối với việc xác minh thông tin trong thời đại AI. Các cơ quan truyền thông và tổ chức giám sát đang kêu gọi Google tăng cường minh bạch về nguồn gốc ảnh và cải thiện khả năng phát hiện nội dung tổng hợp.
Trong bối cảnh AI ngày càng được tích hợp sâu vào các công cụ bản đồ và vệ tinh, vụ việc lần này cho thấy khoảng cách giữa khả năng kỹ thuật và biện pháp kiểm soát rủi ro vẫn còn lớn. Google có thể sẽ phải cân nhắc kỹ hơn giữa việc mở rộng tính năng sáng tạo và trách nhiệm bảo vệ độ tin cậy của dữ liệu không gian.
Nếu không có các biện pháp mạnh mẽ hơn, ảnh vệ tinh – từng được coi là bằng chứng khó chối cãi – có thể dần mất đi giá trị tham chiếu trong mắt công chúng. Đây là bài toán không chỉ của Google mà của toàn ngành công nghệ bản đồ và AI trong những năm tới.