Chị Lan Nguyễn, chủ một tiệm nail nhỏ ở Houston, Texas, sáng thứ Ba đứng trước cây xăng gần Bellaire, nhìn con số trên trụ bơm nhảy từng cent mà thở dài. Chiếc minivan của chị mỗi ngày chở hai thợ đi làm, ghé Costco mua khăn giấy, acetone, nước uống cho tiệm; nay chỉ riêng tiền xăng một tuần đã đội thêm gần 25-30 USD so với năm ngoái.
Ở Mỹ, giá xăng không chỉ là chuyện của tài xế. Nó len vào từng hóa đơn giao hàng, từng vé máy bay mùa hè, từng tô phở phải cân nhắc có tăng thêm 50 cent hay không. Khi chiến sự và căng thẳng quanh Iran làm thị trường dầu mỏ chao đảo, cộng đồng người Việt — vốn có nhiều người làm dịch vụ, buôn bán nhỏ, lái xe, đi học xa nhà — thường cảm nhận cú sốc rất sớm.
Điều đáng lo không nằm ở một phát ngôn chính trị, mà ở câu hỏi rất đời thường: nếu xăng, vé máy bay và hàng hóa cùng tăng, ngân sách gia đình Việt tại Mỹ sẽ chịu được bao lâu?
Chuyện gì đã xảy ra?
Theo The Guardian US, cựu Tổng thống Donald Trump nói giá nhiên liệu tại Mỹ “không quá cao, nếu so tương đối”, trong khi chính quyền của ông đối mặt với sức ép về chi phí sinh hoạt sau đợt tăng giá liên quan đến cuộc chiến với Iran. Dữ liệu từ AAA cho thấy giá xăng trung bình toàn quốc vào thứ Ba ở mức khoảng 4,16 USD/gallon — thấp hơn 0,37 USD so với một tháng trước, nhưng vẫn cao hơn khoảng 1 USD/gallon so với cùng kỳ năm ngoái.
Với độc giả Việt Nam, cần hiểu AAA là Hiệp hội Ô tô Mỹ, một nguồn thường được truyền thông và người tiêu dùng theo dõi để biết giá xăng trung bình theo tiểu bang, quận hạt và thành phố. Còn gallon là đơn vị đo nhiên liệu ở Mỹ; 1 gallon tương đương khoảng 3,785 lít. Nói cách khác, giá 4,16 USD/gallon tương đương khoảng 1,10 USD/lít, chưa tính chênh lệch rất lớn giữa California, Texas, Florida hay các bang vùng Đông Bắc.
Vì sao Iran lại liên quan đến giá xăng ở Mỹ? Iran là một mắt xích lớn trong thị trường dầu toàn cầu, và khu vực Vịnh Ba Tư có các tuyến vận chuyển năng lượng cực kỳ quan trọng. Khi chiến sự, trừng phạt, hoặc nguy cơ gián đoạn nguồn cung tăng lên, thị trường thường phản ứng bằng cách đẩy giá dầu thô lên, kéo theo giá xăng, dầu diesel, nhiên liệu máy bay và chi phí vận tải.
Nói đơn giản, dù gia đình bạn ở San Jose, Garden Grove, Dallas hay Atlanta, bạn không cần sống gần chiến trường mới bị ảnh hưởng. Chỉ cần giá nhiên liệu tăng, xe tải giao rau, hải sản, thịt bò, nước mắm, thùng to-go box cho nhà hàng Việt cũng tốn kém hơn. Các hãng hàng không cũng chịu áp lực vì nhiên liệu bay là một trong những chi phí lớn nhất.
Ảnh hưởng đến người Việt tại Mỹ
Nhóm bị tác động đầu tiên là những người Việt phải lái xe nhiều: thợ nail, thợ xây, caregiver, tài xế Uber/Lyft, nhân viên warehouse, người làm hai job. Anh Minh Trần, tài xế rideshare ở Orange County, California, kể rằng một ngày chạy 160-200 miles trước đây còn “dễ thở” nếu xăng quanh 4 USD/gallon. Nhưng khi giá nhích lên gần 5 USD ở nhiều khu vực California, tiền xăng có thể ăn mất thêm 10-15 USD/ngày, tương đương vài trăm USD mỗi tháng.
Với chủ tiệm nail, ảnh hưởng không chỉ nằm ở bình xăng. Chị Lan ở Houston nói tiền giao hàng cho supplies tăng nhẹ, nhưng cộng dồn lại rất rõ: khăn, găng tay, hóa chất, chai nước, hộp snack cho khách, thậm chí phí ship từ các nhà phân phối cũng khó còn như cũ. Nếu một tiệm có 6-8 thợ, khách giảm tip vì bản thân họ cũng thắt lưng buộc bụng, chủ tiệm sẽ kẹt giữa hai bên: không muốn tăng giá dịch vụ, nhưng chi phí vận hành cứ âm thầm leo.
Nhà hàng Việt cũng ở thế khó tương tự. Anh Quốc Phạm, chủ quán phở tại Falls Church, Virginia, có thể chưa thấy hóa đơn điện nước tăng ngay trong tuần này, nhưng đã nghe nhà cung cấp báo giá vận chuyển thịt bò và rau thơm có thể điều chỉnh nếu dầu diesel tiếp tục tăng. Một tô phở vốn phụ thuộc vào nhiều nguyên liệu vận chuyển xa — xương bò, bánh phở, hành, rau, hộp mang đi — nên giá nhiên liệu tăng giống như một lớp “thuế vô hình” rải đều lên mọi thứ.
Sinh viên Việt Nam và gia đình có người thân ở xa cũng cần để ý. Một bạn du học sinh ở Boston muốn bay sang California thăm họ hàng dịp hè có thể thấy vé máy bay đắt hơn nếu hãng hàng không chuyển một phần chi phí nhiên liệu sang khách. Gia đình chuẩn bị về Việt Nam thăm ông bà, hoặc người mới có thẻ xanh muốn đưa con về quê lần đầu, nên đặt vé sớm và theo dõi giá vì các tuyến bay quốc tế thường nhạy với biến động nhiên liệu.
Người về hưu, nhất là các cô chú sống bằng Social Security hoặc lương hưu cố định, lại chịu cú ép theo cách khác. Một tuần đi chợ Việt, đi khám bệnh, ghé chùa, thăm cháu — nghe nhỏ nhưng cộng lại là tiền xăng, tiền hàng hóa, tiền ăn uống tăng. Nếu lạm phát quay lại, khoản tăng COLA hằng năm của Social Security có thể đến trễ so với nhịp tăng giá ngoài đời.
Một điểm cần nhấn mạnh: giá xăng không tăng đều ở mọi nơi. Người Việt ở California thường chịu giá cao hơn do thuế nhiên liệu, tiêu chuẩn môi trường và chi phí phân phối. Trong khi đó, ở Texas hay Georgia, giá có thể thấp hơn nhưng nhiều gia đình lại lái xe xa hơn vì đô thị trải rộng, nên tổng tiền xăng mỗi tháng vẫn nặng.
Bạn nên làm gì?
Trước khi hoảng, hãy làm như người kinh doanh giỏi: nhìn số liệu thật của gia đình mình. Mở app ngân hàng hoặc thẻ tín dụng, lọc chi tiêu “gas”, “travel”, “grocery”, “restaurant supplies” trong 30-60 ngày qua để biết xăng đang chiếm bao nhiêu phần trăm ngân sách. Nếu gia đình có hai xe, hãy tính lại xe nào tiết kiệm xăng hơn cho các chuyến đi dài.
Một vài bước cụ thể có thể giúp giảm áp lực ngay:
- Theo dõi giá xăng địa phương qua AAA Gas Prices tại gasprices.aaa.com, hoặc các app như GasBuddy, Upside, Google Maps. Đừng lái thêm 10 miles chỉ để rẻ hơn vài cent nếu không đáng.
- Dùng chương trình tích điểm của Costco, Sam’s Club, Kroger, Safeway, Shell, Chevron hoặc thẻ tín dụng có cashback cho gas. Với gia đình đổ 200-300 USD xăng mỗi tháng, hoàn tiền 3-5% cũng là một bữa chợ nhỏ.
- Nếu làm nghề lái xe, giao hàng hoặc có business, ghi lại mileage cẩn thận. Hãy hỏi CPA/kế toán thuế về khấu trừ chi phí xe, đặc biệt nếu bạn dùng xe cho tiệm nail, nhà hàng, caregiving hoặc rideshare.
- Với vé máy bay, nên bật cảnh báo giá trên Google Flights, Kayak, Skyscanner; tránh mua sát ngày nếu không bắt buộc. Gia đình về Việt Nam mùa cao điểm nên so giá nhiều sân bay như LAX, SFO, SEA, DFW, IAH.
- Lập một quỹ “xăng và lạm phát” riêng trong 2-3 tháng tới. Chỉ cần để thêm 50-100 USD/tháng nếu có thể, bạn sẽ đỡ bị động khi giá tăng đột ngột.
Nếu bạn là chủ cơ sở kinh doanh, đừng chờ đến khi lỗ mới phản ứng. Hãy nói chuyện sớm với kế toán để xem có nên điều chỉnh giá, gộp đơn hàng, đổi lịch giao nhận, hoặc thương lượng lại với nhà cung cấp. Với nhà hàng và tiệm nail, tăng giá nhẹ nhưng giải thích khéo léo đôi khi tốt hơn là giữ giá rồi cắt chất lượng, khiến khách quen mất niềm tin.
Người có thu nhập thấp hoặc đang chật vật với tiền điện, tiền gas sưởi, tiền thực phẩm cũng nên tìm hỗ trợ địa phương. Có thể bắt đầu từ 211.org hoặc gọi 2-1-1 để hỏi chương trình hỗ trợ cộng đồng tại quận/hạt. Các gia đình lớn tuổi có thể liên hệ trung tâm cộng đồng Việt, chùa, nhà thờ hoặc văn phòng dịch vụ xã hội của county để biết thêm chương trình thực phẩm, năng lượng và di chuyển y tế.
Giá xăng 4,16 USD/gallon có thể với người này chỉ là con số trên bản tin, nhưng với nhiều gia đình Việt tại Mỹ, đó là tiếng “tít” dài hơn ở trạm xăng, là tấm vé máy bay phải suy nghĩ lại, là tô phở đứng trước lựa chọn tăng giá hay chịu lỗ. Căng thẳng Iran rồi có thể hạ nhiệt, giá dầu có thể đảo chiều, nhưng bài học vẫn còn đó: trong một nền kinh tế gắn chặt với nhiên liệu, bình xăng của mỗi gia đình đôi khi phản chiếu cả những biến động cách nửa vòng trái đất.
Disclaimer: Bài viết mang tính tham khảo. Độc giả nên tìm hiểu thêm từ nguồn chính thống trước khi quyết định.
© 2026 Vietlinker.com