Ngày 2/5/2026, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) công bố Báo cáo Special 301 năm 2026, trong đó Việt Nam lần đầu tiên sau 13 năm bị xếp vào danh sách “Priority Foreign Country” (PFC) – mức cao nhất dành cho các quốc gia có vấn đề nghiêm trọng về bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ.
Theo USTR, Việt Nam vẫn tồn tại nhiều bất cập lớn trong bảo vệ bản quyền, chống hàng giả, hàng nhái, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ, dược phẩm và hàng tiêu dùng. Nếu bị kết luận vi phạm sau điều tra Section 301, Việt Nam có nguy cơ đối mặt với thuế quan bổ sung, hạn chế thương mại và các biện pháp trừng phạt khác.
Quan hệ thương mại của Việt Nam với Mỹ và Trung Quốc từ năm 1995 đến 2023
Việt Nam hưởng lợi từ tariff Trump nhưng đối mặt rủi ro kép
Mặc dù vậy, năm 2025-2026, xuất khẩu dệt may và giày dép Việt Nam sang Mỹ vẫn tăng mạnh nhờ chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump áp lên hàng hóa Trung Quốc và một số nước khác. Nhiều nhà máy tại Việt Nam đã đón nhận đơn hàng chuyển dịch, giúp ngành dệt may tăng trưởng khoảng 12% so với cùng kỳ.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo đây là “lợi ích ngắn hạn”. Áp lực về sở hữu trí tuệ có thể nhanh chóng làm suy giảm lợi thế cạnh tranh, đặc biệt khi Mỹ đang siết chặt quy tắc xuất xứ và chống chuyển tải hàng hóa.
Phản ứng từ hai bên
Phía Việt Nam: Các bộ ngành đang khẩn trương hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường thực thi luật Sở hữu trí tuệ theo cam kết CPTPP, EVFTA và quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với Mỹ.
Phía Mỹ: Nhấn mạnh việc bảo vệ doanh nghiệp Mỹ trước hàng giả, bản quyền bị xâm phạm.
Kết luận
Việc bị xếp hạng PFC là “cú nhắc nhở mạnh” đối với Việt Nam trong bối cảnh quan hệ thương mại với Mỹ ngày càng sâu sắc. Việc cải thiện môi trường bảo hộ sở hữu trí tuệ không chỉ giúp giảm rủi ro thuế quan mà còn nâng cao vị thế dài hạn của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.