World Cup 2026 đang chứng kiến sự bùng nổ của công nghệ hỗ trợ trọng tài, từ VAR truyền thống đến cảm biến trong quả bóng và hình ảnh 3D do AI tạo ra. Những công cụ này mang lại độ chính xác cao, khắc phục sai lầm con người, nhưng đồng thời cũng khơi dậy làn sóng chỉ trích mạnh mẽ vì “giết chết cảm xúc” – yếu tố cốt lõi khiến bóng đá trở thành môn thể thao vua.
Một ví dụ điển hình xảy ra ở hiệp phụ trận Đức - Paraguay vòng 1/16 trên sân Atlanta ngày 29/6. Trung vệ Jonathan Tah đánh đầu tung lưới, giúp Đức dẫn 2-1. Cả sân bùng nổ, nhưng VAR can thiệp và hủy bàn vì xác định Waldemar Anton phạm lỗi với thủ môn Orlando Gill từ phía sau. Pha quay chậm cho thấy mức va chạm không lớn, khiến nhiều người cho rằng quyết định quá nghiêm khắc. Đức sau đó thua trên chấm luân lưu.
Ngày 2/7, Bỉ được hưởng phạt đền trong thời gian bù giờ nhờ VAR và lội ngược dòng trước Senegal. Cùng ngày, tiền đạo Folarin Balogun của Mỹ nhận thẻ đỏ sau khi VAR xem xét lại pha phạm lỗi trong trận gặp Bosnia & Herzegovina – quyết định cũng đầy tranh cãi.
Tranh cãi lớn nhất đến nay là tình huống của Croatia trước Bồ Đào Nha ngày 3/7 trên sân BMO (Canada). Phút 103, Ivan Perisic tạt bóng từ biên trái, Ruben Neves phản lưới nhà. Croatia ăn mừng, nhưng VAR kiểm tra xem Igor Matanovic có chạm bóng hay không. Cảm biến siêu nhạy trong quả bóng Trionda xác định Croatia chạm bóng dù cú chạm cực nhỏ, gần như không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Bàn thắng bị hủy, Croatia thua 1-2.
HLV Zlatko Dalić của Croatia không giấu nổi thất vọng: “Nó giết chết cảm xúc, giết chết mọi thứ bên trong bạn... Tất cả những quyết định này đều làm mất đi niềm vui của bóng đá. Chúng ta đã đi quá xa về VAR rồi”. Ông đồng ý bóng đá cần công bằng nhưng nhấn mạnh công nghệ đang lấn át quá mức.
Công nghệ không phải mới mẻ. Năm 1992, FIFA áp dụng luật chuyền về sau cho thủ môn. Một thập kỷ trước, công nghệ vạch vôi (goal-line) được dùng. World Cup 2026 đẩy mạnh hơn với chip trong bóng, việt vị bán tự động và AI. Những đổi mới này giúp khắc phục sai lầm cũ: phạt đền bị bỏ lỡ, nhầm lẫn danh tính, hay việt vị tranh cãi. Hình ảnh 3D do AI hỗ trợ còn giúp khán giả hiểu rõ luật lệ.
Tuy nhiên, theo Forbes, sự can thiệp chi tiết đến từng cú chạm nhỏ đang biến công nghệ thành “nhân vật chính”. GS Casper Harteveld (Đại học Northeastern) cho rằng công nghệ giúp khán giả hiểu luật việt vị tốt hơn, nhưng Brennan Klein cảnh báo nếu quyết định VAR kéo dài, khán giả sẽ tức giận. Stephen Warren nhấn mạnh: “Điều mọi người yêu thích ở thể thao là yếu tố con người... Chúng ta thích những điều bất ngờ”.
HLV tự do Kuda Muhlauri (Boston) đồng tình: Công nghệ nên hỗ trợ các quyết định lớn như việt vị hay ăn vạ, chứ không nên kiểm soát từng tiểu tiết. “Chính sự ngẫu hứng và những thứ không hoàn hảo mới tạo nên vẻ đẹp của bóng đá”.
Về mặt xã hội - kinh tế, công nghệ tăng tính công bằng, giảm tranh cãi sau trận, thu hút khán giả trẻ am hiểu dữ liệu. Nhưng nó cũng làm cầu thủ ngần ngại ăn mừng, giảm nhịp độ trận đấu và ảnh hưởng doanh thu từ cảm xúc người hâm mộ. Về chính trị, FIFA coi đây là bước tiến lớn, nhưng các HLV và cựu cầu thủ kêu gọi giới hạn để giữ bản chất môn thể thao.
World Cup 2026 là minh chứng rõ nét cho bài toán cân bằng: Công nghệ mang lại chính xác nhưng không thể thay thế hoàn toàn phán đoán con người và niềm vui bất ngờ. Nếu không kiểm soát tốt, VAR có nguy cơ “giết chết” chính điều khiến bóng đá hấp dẫn nhất.