Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa vừa giành được một thắng lợi tạm thời trong nỗ lực ngăn chặn cuộc điều tra luận tội liên quan đến bê bối “Farmgate”. Ngày 24/7/2026, Tòa án Tối cao Western Cape đã ban hành lệnh cấm tạm thời (interim interdict) đối với Chủ tịch Quốc hội Thoko Didiza và ủy ban luận tội, yêu cầu dừng các phiên điều trần công khai cho đến khi Tòa hoàn tất việc xem xét đơn khiếu nại của ông Ramaphosa đối với báo cáo của hội đồng độc lập.
Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa và trang trại Phala Phala của ông. Ảnh: IOL
Theo thông tin từ Tòa, các phiên điều trần sẽ bị tạm dừng cho đến khi phiên xét xử đơn khiếu nại của Tổng thống diễn ra vào khoảng ngày 2-4/9/2026. Quyết định này không đi vào nội dung cáo buộc mà chỉ mang tính thủ tục, nhằm đảm bảo quy trình công bằng trước khi ủy ban Quốc hội tiếp tục hoạt động.
Bê bối “Farmgate” (còn gọi là Phala Phala) bắt nguồn từ năm 2020, khi một lượng lớn tiền mặt ngoại tệ bị đánh cắp tại trang trại game của ông Ramaphosa ở tỉnh Limpopo. Tiền được giấu trong ghế sofa và vụ trộm không được báo cáo ngay với cảnh sát cũng như cơ quan thuế. Hội đồng độc lập sau đó kết luận có dấu hiệu vi phạm Hiến pháp, mở đường cho quy trình luận tội.
Năm 2022, Quốc hội từng từ chối tiến hành điều tra theo khuyến nghị của hội đồng. Tuy nhiên, Tòa án Hiến pháp Nam Phi hồi tháng 5/2026 đã phán quyết rằng việc Quốc hội chặn quy trình là vi hiến và yêu cầu thành lập ủy ban luận tội. Kể từ đó, ông Ramaphosa đã liên tục sử dụng các biện pháp pháp lý để thách thức báo cáo của hội đồng độc lập, cho rằng báo cáo dựa trên bằng chứng nghe nói và hiểu sai nhiệm vụ của mình.
Phía Phủ Tổng thống và đảng cầm quyền ANC hoan nghênh quyết định của Tòa, xem đây là cơ hội để quy trình được xem xét công bằng. Trong khi đó, một số đảng đối lập như MK Party chỉ trích lệnh tạm dừng, cho rằng nó ưu ái Tổng thống và làm chậm tiến trình trách nhiệm giải trình trước công chúng.
Việc luận tội Tổng thống tại Nam Phi đòi hỏi đa số hai phần ba phiếu tại Quốc hội. Với số ghế hiện tại của ANC, ông Ramaphosa vẫn có lợi thế để vượt qua nếu vụ việc đi đến bỏ phiếu. Tuy nhiên, bê bối kéo dài nhiều năm đã gây tổn hại đáng kể đến uy tín của ông và đảng cầm quyền.
Chuyên gia chính trị nhận định thắng lợi tạm thời này giúp ông Ramaphosa có thêm thời gian củng cố lập trường pháp lý, nhưng không giải quyết được gốc rễ của cáo buộc. Nếu Tòa bác bỏ đơn khiếu nại vào tháng 9, ủy ban luận tội sẽ tiếp tục hoạt động và áp lực chính trị đối với Tổng thống có thể gia tăng trở lại.
Trong bối cảnh Nam Phi đang đối mặt với nhiều thách thức kinh tế và chính trị, vụ Farmgate tiếp tục là điểm nóng. Quyết định của Tòa án Western Cape một lần nữa cho thấy vai trò quan trọng của tư pháp trong việc cân bằng giữa quyền lực hành pháp và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu nhà nước.