Tanzania kế thừa luật hình sự từ thời thuộc địa Anh, với các điều khoản tại Bộ luật Hình sự (Penal Code) cấm “hành vi trái tự nhiên” (carnal knowledge against the order of nature) và “hành vi khiếm nhã giữa nam giới”. Mức án tối đa là tù chung thân; Zanzibar cũng có quy định tương tự với án lên đến 14-30 năm. Luật này áp dụng cho cả nam và nữ.
Dù Tổng thống Samia Suluhu Hassan (từ năm 2021) được xem là cởi mở hơn so với người tiền nhiệm John Magufuli, các nỗ lực siết chặt vẫn xuất hiện. Năm 2023-2025, một số nghị sĩ kêu gọi áp dụng án tử hình hoặc mở rộng hình phạt đối với quan hệ đồng tính.
Bản đồ Tanzania, với Dar es Salaam – trung tâm của các chiến dịch chống LGBTQ+ nổi bật.
Đỉnh điểm: Chiến dịch “săn phù thủy” năm 2018
Tháng 10/2018, Paul Makonda – Ủy viên Khu vực Dar es Salaam – công khai thành lập “nhóm đặc nhiệm” gồm cảnh sát, bác sĩ, luật sư để “săn lùng” người đồng tính. Ông kêu gọi công chúng gửi tên và bằng chứng (bao gồm nội dung trên mạng xã hội), đe dọa kiểm tra hậu môn và tù chung thân. Hàng trăm người LGBTQ+ phải trốn tránh, nhiều người rời bỏ nhà cửa
Paul Makonda, người khởi xướng chiến dịch 2018.
Kết quả: Các cuộc đột kích nhà riêng, bắt giữ hàng loạt (ví dụ 10 người ở Zanzibar bị cáo buộc tổ chức “đám cưới đồng giới”), kiểm tra hậu môn cưỡng bức – một biện pháp bị Liên Hợp Quốc và tổ chức nhân quyền lên án là tra tấn. Mỹ cấm nhập cảnh Makonda vì vi phạm nhân quyền; Ngân hàng Thế giới cắt khoản vay; EU triệu hồi đại sứ.
Thực trạng hiện nay (2025-2026)
Theo báo cáo “Lived Realities of LGBTQ+ People in Tanzania” (dựa trên khảo sát 367 người) của LGBT Voice Tanzania (tháng 10/2025):
41% thanh thiếu niên LGBTQ+ bị đuổi học hoặc bỏ học do bắt nạt.
71% tránh đến cơ sở y tế vì sợ bị kỳ thị; 20% bị từ chối chăm sóc.
Chỉ 1-2% người chuyển giới nữ và nam gay có việc làm chính thức.
79% trải qua phân biệt đối xử hoặc bạo lực, thường từ chính lực lượng thực thi pháp luật (tống tiền, bắt giữ tùy tiện).
Nhiều người trẻ vô gia cư, phải bán dâm sinh tồn; trầm cảm và ý tưởng tự tử phổ biến.
Các tổ chức LGBTQ+ bị đột kích, giám sát, đặc biệt trong giai đoạn bầu cử tháng 10/2025. Cảnh sát đôi khi giả dạng để bẫy và tống tiền.
Từ góc độ nhân quyền: Đây là vi phạm nghiêm trọng các cam kết quốc tế của Tanzania (Công ước Quốc tế về Quyền Dân sự và Chính trị, Hiến chương Châu Phi về Nhân quyền). Kiểm tra hậu môn cưỡng bức bị coi là tra tấn. Phân biệt đối xử hệ thống đẩy cộng đồng vào vòng xoáy nghèo đói, bệnh tật (đặc biệt HIV/AIDS) và bạo lực xã hội.
Từ góc độ phát triển: Báo cáo Open for Business ước tính Tanzania thiệt hại khoảng 1,1 tỷ USD (1,33% GDP) do loại trừ LGBTQ+. Giáo dục, y tế và lực lượng lao động bị suy yếu, ảnh hưởng đến toàn xã hội.
Bối cảnh văn hóa - chính trị: Quan điểm bảo thủ tôn giáo và truyền thống mạnh mẽ, được một số chính trị gia khai thác để củng cố “giá trị dân tộc”. Tuy nhiên, xu hướng khu vực cho thấy Botswana, Angola, Mozambique... đã phi hình sự hóa, chứng minh thay đổi là khả thi mà không làm sụp đổ xã hội.
Hình ảnh minh họa tinh thần đấu tranh của cộng đồng LGBTQ+ châu Phi.
Tanzania đang ở ngã ba đường: tiếp tục đàn áp hay chọn con đường hòa nhập như nhiều nước châu Phi láng giềng. Báo cáo LGBT Voice kêu gọi bãi bỏ luật thuộc địa, bảo vệ học sinh/sinh viên, đảm bảo tiếp cận y tế, trách nhiệm hóa cảnh sát và hỗ trợ không gian an toàn.
Cộng đồng quốc tế tiếp tục theo dõi, với các tổ chức như Human Rights Watch, Human Dignity Trust và Liên Hợp Quốc kêu gọi cải cách. Đối với Tanzania, việc bảo vệ quyền của mọi công dân không chỉ là nghĩa vụ đạo đức mà còn là chìa khóa cho một tương lai thịnh vượng và đoàn kết hơn.