Một tuần trước khi qua đời, Jang Deok-jun vẫn kiên quyết từ chối lời khuyên của mẹ. Anh đã giảm 15 kg và thường xuyên than thở vì kiệt sức sau hơn một năm làm ca đêm tại kho hàng của Coupang – tập đoàn bán lẻ trực tuyến lớn nhất Hàn Quốc. Công việc của anh là điều khiển xe đẩy chở thùng hàng trong kho.
Bà Park Mi-suk, mẹ của Jang, đã nhiều lần nài nỉ con trai nghỉ việc. Nhưng anh 27 tuổi từ chối. Anh ví công việc như trò chơi bập bênh: nếu anh bước xuống, đồng nghiệp sẽ phải gánh phần còn lại. Ít ngày sau, bà Park phát hiện con bất tỉnh trong bồn tắm. Jang tử vong vì đau tim. Cơ quan An sinh Lao động Hàn Quốc (Comwel) sau điều tra kết luận nguyên nhân là do làm việc quá sức.
Sáu năm đã trôi qua kể từ năm 2020, nhưng bà Park vẫn tiếp tục đấu tranh. Với bà, thủ phạm chính là dịch vụ giao hàng xuyên đêm – thứ đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của người Hàn Quốc siêu kết nối.
Ở Hàn Quốc hiện nay, người tiêu dùng chỉ cần đặt hàng trước nửa đêm là được đảm bảo nhận hàng trước 7 giờ sáng hôm sau. Sự tiện lợi này dựa trên lực lượng lao động ban đêm đông đảo, từ công nhân kho đến các tài xế giao hàng. Coupang là ông lớn dẫn đầu thị trường với mạng lưới kho bãi và xe tải khổng lồ, cùng gần 100.000 nhân sự trong hệ thống.
Theo số liệu của Comwel, từ năm 2020 đến tháng 5/2026, có 46 công nhân kho và tài xế giao hàng được công nhận tử vong do đột quỵ hoặc bệnh tim liên quan đến công việc. Trong đó có cả Jang. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều được điều tra theo hướng “chết vì lao lực” vì chỉ khi gia đình yêu cầu thì cơ quan chức năng mới xem xét sâu.
Làm việc ca đêm được Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp vào nhóm yếu tố có thể gây ung thư. Các chuyên gia y học lao động tại Hàn Quốc cũng chỉ ra rằng ca đêm làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tiểu đường và các vấn đề sức khỏe tâm thần.
Khác với một số nước như Anh – nơi tài xế giao hàng ca đêm không được làm quá 10 giờ trong vòng 24 giờ – Hàn Quốc hiện không giới hạn số giờ làm việc ban đêm. Điều này khiến áp lực càng lớn trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt về tốc độ giao hàng.
Nhiều tài xế thừa nhận họ chọn làm ca đêm vì thu nhập cao hơn. Một tài xế thầu phụ của Coupang chia sẻ rằng anh kiếm khoảng 7 triệu won mỗi tháng – gấp đôi mức trung bình toàn quốc. Ca làm việc thường kéo dài từ 21 giờ đến 7 giờ sáng hôm sau, 5 đến 6 ngày một tuần, hầu như không có thời gian nghỉ. Họ được trả theo số lượng bưu kiện hoàn thành. Nếu không giao hết trước 7 giờ, họ có nguy cơ mất địa bàn.
Tuy nhiên, phía gia đình nạn nhân và công đoàn lao động cho rằng sự lựa chọn này không hoàn toàn tự do. Khi nhu cầu giao hàng siêu tốc ngày càng tăng và trở thành chuẩn mực, áp lực sẽ đè nặng lên người lao động ở phía sau.
Coupang khẳng định công ty giới hạn giờ làm của nhân viên chính thức dưới 52 giờ mỗi tuần và cho tài xế thầu phụ nghỉ cuối tuần định kỳ. Nhưng các công đoàn cáo buộc quy định này không được áp dụng triệt để ở các đơn vị thầu phụ.
Hàn Quốc vốn nổi tiếng với văn hóa làm việc khắc nghiệt và từng có tỉ lệ tử vong tại nơi làm việc cao trong khối các nước phát triển. Chính phủ đã giới hạn giờ làm tối đa 52 giờ mỗi tuần và có luật xử lý trách nhiệm lãnh đạo doanh nghiệp nếu xảy ra tai nạn lao động nghiêm trọng. Tuy nhiên, với mô hình giao hàng xuyên đêm, ranh giới giữa hiệu quả kinh tế và sức khỏe người lao động vẫn còn nhiều khoảng trống.
Bà Park Mi-suk vẫn thường đứng trước trụ sở Coupang để nhắc nhở mọi người về cái chết của con trai và những người khác. Bà nhìn nhận vấn đề theo góc độ xã hội: những người lao động như Jang đang gánh chịu sức nặng ở một đầu bập bênh để đổi lấy sự tiện lợi cho người tiêu dùng ở đầu bên kia.
Bà Park đấu tranh vì những người đã đột tử do lao lực trước trụ sở công ty Coupang ở Seoul. Ảnh: BBC
“Tôi hy vọng chúng ta sẽ không trở thành một xã hội nhắm mắt làm ngơ trước sự hy sinh của người khác chỉ vì một chút tiện nghi cá nhân”, bà nói.
Câu chuyện về những cái chết vì lao lực đằng sau dịch vụ giao hàng xuyên đêm đang đặt ra câu hỏi lớn cho cả doanh nghiệp, người tiêu dùng và nhà làm chính sách tại Hàn Quốc: liệu sự tiện lợi có đáng để đánh đổi bằng sức khỏe và tính mạng của người lao động?
Ảnh: Tài xế giao hàng tại Hàn Quốc – lực lượng đứng sau dịch vụ giao hàng siêu tốc xuyên đêm.
Ảnh: Công nhân làm việc tại khu vực kho hàng của Coupang.