Cuộc hành trình kéo dài 20 năm của Odysseus trong sử thi Homer đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho điện ảnh suốt hơn một thế kỷ. Phiên bản mới nhất do Christopher Nolan đạo diễn, với Matt Damon thủ vai chính, vừa ra mắt đã nhanh chóng thu hút sự chú ý nhờ quy mô hoành tráng và kỹ thuật hình ảnh ấn tượng. Tuy nhiên, đây chỉ là một trong rất nhiều cách kể lại câu chuyện kinh điển này.
Trong The Odyssey của Nolan, Odysseus được khắc họa như một người đàn ông trung niên mệt mỏi sau chiến tranh, khao khát trở về quê hương và gia đình. Bộ phim tập trung vào chiều sâu tâm lý và trách nhiệm của nhân vật, đồng thời tái hiện các thử thách quen thuộc như Cyclops, Circe hay các vị thần biển cả. Nhiều khán giả và nhà phê bình đánh giá cao phần hình ảnh và cảm xúc, dù một số ý kiến cho rằng nhân vật được “mềm hóa” so với hình tượng mưu mẹo, đa đoan trong nguyên tác.
Trước Nolan, một trong những phiên bản đáng nhớ nhất là Ulysses (1954) do Mario Camerini đạo diễn. Kirk Douglas thủ vai Odysseus trong bộ phim sử thi hợp tác Ý – Mỹ thuộc dòng “sword-and-sandal” đang thịnh hành thời bấy giờ. Dù bị giới hạn bởi công nghệ điện ảnh thập niên 1950, tác phẩm vẫn gây ấn tượng với bối cảnh lớn và tinh thần phiêu lưu đậm chất thần thoại.
Dù bị giới hạn bởi công nghệ điện ảnh của thập niên 1950, tác phẩm vẫn gây ấn tượng nhờ bối cảnh hoành tráng, kỹ xảo thực tế và tinh thần phiêu lưu đậm chất thần thoại Hy Lạp - Ảnh: IMDb
Một trong những bản chuyển thể được đánh giá cao nhất về mặt sáng tạo là O Brother, Where Art Thou? (2000) của anh em Coen. Thay vì Hy Lạp cổ đại, câu chuyện được chuyển đến miền Nam nước Mỹ thời Đại khủng hoảng. George Clooney vào vai Ulysses Everett McGill – một tù nhân vượt ngục thông minh, láu cá và đầy thủ đoạn, luôn tìm cách trở về với gia đình. Bộ phim tái hiện gần như mọi chi tiết nổi tiếng trong sử thi một cách hài hước và thông minh, đồng thời giữ được tinh thần của một Odysseus không hoàn hảo.
Đáng ngạc nhiên hơn, The SpongeBob SquarePants Movie (2004) cũng được nhiều nhà phê bình và học giả xem là một bản chuyển thể thú vị. Cuộc hành trình của SpongeBob và Patrick nhằm giải cứu Mr. Krabs vô tình phản ánh nhiều tình tiết trong The Odyssey: vùng đất khiến người ta quên mục tiêu, quái vật khổng lồ, chuyến đi xuống “địa ngục”… Tất cả được kể theo phong cách vui nhộn đặc trưng, nhưng vẫn giữ được tinh thần cốt lõi về lòng trung thành và ý chí vượt qua khó khăn.
Điều đáng nói là bộ phim chỉ dài chưa đầy 90 phút nhưng vẫn truyền tải được cảm giác phiêu lưu liên tục, điều mà không phải mọi bản chuyển thể trực tiếp từ trường ca của Homer đều làm được - Ảnh: Nickolodeon
Phiên bản truyền hình năm 1997 do Andrei Konchalovsky đạo diễn, với Armand Assante trong vai Odysseus, được xem là một trong những bản sát nguyên tác nhất. Loạt phim dài hai tập tái hiện gần như toàn bộ các cuộc phiêu lưu nổi tiếng, từ Cyclops, Circe, Siren đến cuộc đoàn tụ với Penelope.
Armand Assante đảm nhận vai Odysseus trong phiên bản được đánh giá khá trung thành với nguyên tác - Ảnh: Amazon Prime
Sức sống bền bỉ của The Odyssey nằm ở chỗ mỗi thời đại đều tìm thấy một Odysseus của riêng mình. Có phiên bản nhấn mạnh khía cạnh anh hùng và trách nhiệm, có phiên bản tôn vinh sự mưu mẹo và khả năng sinh tồn, cũng có phiên bản biến câu chuyện thành cuộc phiêu lưu hài hước dưới đáy đại dương. Điều quan trọng nhất vẫn là hành trình của một con người cố gắng vượt qua thử thách để trở về nhà – thông điệp vượt thời gian mà sử thi Homer để lại.
Dù được kể lại bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại hay phong cách hoạt hình vui nhộn, The Odyssey vẫn tiếp tục chứng minh sức hấp dẫn của mình qua nhiều thế hệ khán giả.
Matt Damon nhận nhiều lời khen khi thể hiện một Odysseus giàu cảm xúc, vừa kiên cường vừa mệt mỏi sau nhiều năm chinh chiến - Ảnh: Universa