Tại Hội nghị Thượng đỉnh NATO diễn ra tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ), liên minh các nước thành viên đã đưa ra quyết định quan trọng khi chọn hệ thống máy bay cảnh báo sớm và kiểm soát (AEW&C) GlobalEye do công ty Saab của Thụy Điển sản xuất, thay vì giải pháp cạnh tranh từ phía Mỹ. Quyết định này ngay lập tức thu hút sự chú ý của giới quan sát quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh Mỹ đang đẩy mạnh xuất khẩu vũ khí và Tổng thống Donald Trump liên tục kêu gọi các đồng minh tăng chi tiêu quốc phòng.
GlobalEye là hệ thống máy bay cảnh báo sớm hiện đại do Saab phát triển, được trang bị radar tiên tiến có khả năng phát hiện mục tiêu ở khoảng cách xa, giám sát không gian rộng lớn và hỗ trợ chỉ huy tác chiến thời gian thực. Hệ thống này đã được Thụy Điển và một số quốc gia khác sử dụng hiệu quả, và việc NATO chọn nó cho thấy sự đánh giá cao về công nghệ châu Âu trong lĩnh vực phòng thủ hàng không.
Quyết định chọn Saab GlobalEye thay vì giải pháp Mỹ diễn ra đúng vào thời điểm NATO đang đối mặt với áp lực từ Washington về việc tăng ngân sách quốc phòng và ưu tiên mua sắm vũ khí từ Mỹ. Tổng thống Trump từ lâu đã chỉ trích nhiều đồng minh châu Âu vì chi tiêu quốc phòng thấp và cho rằng Mỹ đang “gánh vác” quá nhiều trách nhiệm an ninh cho liên minh. Việc NATO lựa chọn thiết bị Thụy Điển được xem là tín hiệu cho thấy các nước châu Âu vẫn muốn duy trì sự đa dạng trong nguồn cung vũ khí và không hoàn toàn phụ thuộc vào Mỹ.
Thụy Điển, quốc gia mới gia nhập NATO vào năm 2024, đã nhanh chóng khẳng định vai trò của mình trong liên minh thông qua công nghệ quốc phòng tiên tiến. Công ty Saab là một trong những nhà thầu quốc phòng hàng đầu châu Âu, nổi tiếng với các sản phẩm chất lượng cao như máy bay chiến đấu Gripen và các hệ thống radar, giám sát. Việc GlobalEye được NATO lựa chọn không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho Thụy Điển mà còn củng cố vị thế của châu Âu trong lĩnh vực công nghệ quốc phòng.
Một số chuyên gia phân tích cho rằng quyết định này có thể xuất phát từ nhiều yếu tố, bao gồm hiệu suất kỹ thuật vượt trội của GlobalEye trong một số tình huống, giá thành cạnh tranh hơn, cũng như mong muốn của các nước châu Âu trong việc hỗ trợ ngành công nghiệp quốc phòng nội khối. Dù vậy, quyết định này chắc chắn sẽ khiến Washington không hài lòng, đặc biệt khi Trump đang tìm cách tăng xuất khẩu vũ khí Mỹ sang châu Âu.
Đối với cộng đồng người Việt quan tâm đến an ninh quốc tế và công nghệ quốc phòng, tin tức này cho thấy xu hướng đa dạng hóa nguồn cung vũ khí của các nước NATO, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào Mỹ. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu ngày càng gay gắt, việc các nước châu Âu chủ động lựa chọn công nghệ nội địa hoặc từ đồng minh châu Âu có thể ảnh hưởng đến cán cân quyền lực trong lĩnh vực quốc phòng và xuất khẩu vũ khí trên toàn thế giới.
Hiện tại, chưa có thông tin chi tiết về số lượng máy bay GlobalEye mà NATO sẽ mua hoặc các điều khoản hợp đồng cụ thể. Tuy nhiên, quyết định này đã khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của Thụy Điển và ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu trong cấu trúc an ninh của NATO.