Hollywood đối đầu gay gắt với AI: Công cụ hỗ trợ sáng tạo hay “kẻ thay thế” con người?

Ngành công nghiệp điện ảnh Hollywood đang bước vào một giai đoạn chuyển mình đầy căng thẳng với sự bùng nổ của công nghệ trí tuệ nhân tạo. Từ việc tạo kịch bản, thiết kế bối cảnh, đến sinh ra hình ảnh kỹ thuật số của diễn viên, AI đang len lỏi vào mọi khâu sản xuất. Tuy nhiên, thay vì được đón nhận như một công cụ hỗ trợ, AI lại khơi mào cuộc tranh luận gay gắt giữa các studio, nhà sản xuất và lực lượng lao động sáng tạo. Câu hỏi cốt lõi là: AI sẽ giúp Hollywood tiết kiệm chi phí và tăng tốc độ hay sẽ xóa sổ hàng loạt việc làm của con người?

Một mặt, nhiều nhà sản xuất lớn như Brian Grazer – người từng đoạt giải Oscar – đã công khai sử dụng các công cụ AI như Claude để hỗ trợ phát triển ý tưởng kịch bản. Họ nhấn mạnh AI chỉ là “công cụ hỗ trợ”, giúp đẩy nhanh quy trình sáng tạo ban đầu trong khi vẫn giữ vai trò then chốt cho con người ở khâu chỉnh sửa và thể hiện cảm xúc. Theo đó, AI có thể giúp giảm chi phí sản xuất, đặc biệt trong bối cảnh ngành phim ảnh đang đối mặt với áp lực từ streaming và cạnh tranh toàn cầu.

Ngược lại, các nghệ sĩ và công đoàn như SAG-AFTRA (Hiệp hội Diễn viên Màn ảnh) lo ngại AI sẽ trở thành “kẻ thay thế” thực sự. Vấn đề nóng bỏng nhất hiện nay là quyền “likeness” – quyền kiểm soát hình ảnh, giọng nói và phong cách biểu diễn của diễn viên. Các studio có thể tạo ra “digital doubles” (bản sao kỹ thuật số) mà không cần sự đồng ý hoặc bồi thường thỏa đáng, dẫn đến nguy cơ mất việc làm cho diễn viên phụ, diễn viên quần chúng và thậm chí là ngôi sao nếu công nghệ phát triển vượt bậc. Hợp đồng gần đây của SAG-AFTRA đã phân biệt rõ ràng giữa “authorized replicas” (bản sao được phép) và “synthetic creations” (tạo tác tổng hợp), nhưng việc thực thi vẫn còn nhiều kẽ hở, đặc biệt trên mạng xã hội và nền tảng kỹ thuật số.

Diễn viên biểu tình phản đối AI thay thế (minh họa cuộc đấu tranh của SAG-AFTRA)

Cuộc tranh cãi này phản ánh mâu thuẫn sâu sắc giữa lợi ích kinh tế ngắn hạn của studio và quyền lợi lâu dài của người lao động sáng tạo. Các nhà sản xuất lập luận rằng AI giúp Hollywood cạnh tranh tốt hơn với nội dung toàn cầu, giảm chi phí và mở ra khả năng sáng tạo mới. Ngược lại, diễn viên và biên kịch lo ngại về mất việc làm, mất kiểm soát hình ảnh cá nhân và nguy cơ “AI ăn cắp linh hồn” – như một số nghệ sĩ mô tả. CAA (Creative Artists Agency) đã ra mắt “Vault” – hệ thống cho phép nghệ sĩ cấp phép và kiểm soát likeness của mình, nhưng nhiều người cho rằng đây chỉ là giải pháp nửa vời nếu không có khung pháp lý chặt chẽ từ chính phủ.

Nếu các bên đạt được sự cân bằng – AI là công cụ hỗ trợ chứ không thay thế hoàn toàn – ngành giải trí sẽ phát triển bền vững. Ngược lại, nếu tranh cãi kéo dài mà không có giải pháp đồng thuận, Hollywood có nguy cơ mất đi sức sống sáng tạo vốn là nền tảng của ngành. Các cuộc đàm phán tiếp theo giữa studio và công đoàn sẽ quyết định tương lai của “người thật hay AI” trên màn ảnh.