Cáo trạng được công bố tại Miami liên quan đến sự kiện ngày 24/2/1996, khi hai máy bay dân sự của nhóm Brothers to the Rescue (các nhà hoạt động Cuba lưu vong) bị máy bay chiến đấu Cuba bắn rơi trên vùng biển quốc tế, khiến 4 người Mỹ thiệt mạng. Lúc đó, Raúl Castro là Bộ trưởng Quốc phòng. DOJ cáo buộc ông đã ra lệnh hoặc đồng lõa trong quyết định này.
Đây là bước leo thang mạnh mẽ của chính quyền Trump, tiếp nối chiến dịch áp lực bao gồm:
Phong tỏa dầu mỏ.
Các chuyến bay giám sát tăng cường.
Cuộc gặp bất thường của Giám đốc CIA John Ratcliffe với quan chức Cuba (bao gồm cháu trai Raúl Castro) cách đây hơn một tuần.
Phản ứng từ Cuba: Sẵn sàng đàm phán nhưng phản đối cáo trạng
Đại sứ Cuba tại Liên Hợp Quốc Ernesto Soberón Guzmán khẳng định: “Cuba sẵn sàng nói về mọi vấn đề với Mỹ, không có chủ đề cấm kỵ, trên cơ sở bình đẳng và có đi có lại.” Tổng thống Miguel Díaz-Canel gọi cáo trạng là “mưu đồ chính trị” nhằm làm suy yếu chủ quyền, nhưng nhấn mạnh Cuba vẫn mở cửa đối thoại kinh tế - an ninh.
Cuba đang trong khủng hoảng nặng: thiếu điện triền miên, thiếu nhiên liệu, kinh tế suy kiệt. Việc đàm phán được xem là con đường để nới lỏng cấm vận và ổn định tình hình.
Phản ứng từ Mỹ và Trump
Tổng thống Trump gọi đây là “khoảnh khắc rất quan trọng” đối với người Cuba, nhưng khẳng định “sẽ không leo thang quân sự”. Bộ trưởng Ngoại giao Marco Rubio và các nghị sĩ Florida (Đảng Cộng hòa) hoan nghênh, coi đây là bước tiến hướng tới “thay đổi chế độ”.
Về mặt chiến lược, cáo trạng là công cụ gây áp lực tối đa (maximum pressure) điển hình của chính quyền Trump, tương tự cách xử lý Venezuela. Nó gửi thông điệp rõ ràng: Mỹ sẽ không chấp nhận lãnh đạo cũ của Cuba và đòi hỏi thay đổi sâu sắc (cải cách kinh tế, giảm ảnh hưởng Nga-Trung). Tuy nhiên, rủi ro cao: cáo trạng có thể làm cứng rắn lập trường Cuba, củng cố tinh thần dân tộc và đẩy Havana gần hơn với đối thủ của Mỹ.
Về mặt ngoại giao, tuyên bố “sẵn sàng đàm phán” của Cuba cho thấy Havana đang linh hoạt, ưu tiên sinh tồn kinh tế hơn là đối đầu. Lịch sử cho thấy Mỹ và Cuba từng bí mật đàm phán thành công dưới thời Obama. Tuy nhiên, dưới Trump, điều kiện tiên quyết (regime change hoặc cải cách lớn) rất khó đáp ứng.
Với người Cuba trong nước: Có thể tăng ủng hộ chính quyền tạm thời do cảm giác bị “xâm lược”.
Với cộng đồng Cuba lưu vong tại Mỹ: Tăng sự ủng hộ Trump.
Toàn cầu: Làm phức tạp hóa quan hệ Mỹ-Latinh, đặc biệt khi Cuba vẫn là biểu tượng chống đế quốc ở một số nước.
Cáo trạng chống Raúl Castro là bước ngoặt, nhưng chưa phải kết thúc. Cuba vẫn mở cửa đàm phán, cho thấy cả hai bên đều nhận ra đối đầu toàn diện không có lợi. Thành công hay thất bại sẽ phụ thuộc vào việc Washington có linh hoạt giảm một số áp lực để đổi lấy nhượng bộ cụ thể từ Havana hay không. Tình hình đang rất nhạy cảm và có thể thay đổi nhanh chóng trong những tuần tới.