Giám đốc Palo Alto Networks Việt Nam và nhiều chuyên gia bảo mật nhấn mạnh rằng thủ đoạn phổ biến nhất là giả mạo người thân, lãnh đạo công ty hoặc cơ quan chức năng qua cuộc gọi thoại hoặc video call. Những đoạn ghi âm ngắn từ mạng xã hội đủ để AI tạo ra giọng nói giống hệt, kết hợp với tình huống “con cháu gặp tai nạn”, “cần chuyển tiền khẩn cấp” hoặc “hợp đồng bí mật” khiến nạn nhân hoảng loạn và mất cảnh giác.
Những dấu hiệu nhận biết và cách phòng tránh
Chuyên gia khuyến cáo: Khi nhận được cuộc gọi hoặc video yêu cầu chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân hoặc thực hiện hành động khẩn cấp, hãy ngay lập tức dừng lại và xác minh qua kênh độc lập. Cụ thể:
Tạo mật khẩu gia đình hoặc mã bí mật: Thỏa thuận trước với người thân một cụm từ hoặc câu hỏi riêng mà chỉ thành viên gia đình biết. Nếu người gọi không trả lời đúng, đây rất có thể là deepfake.
Gọi lại qua số quen thuộc: Luôn cúp máy và gọi ngược lại qua số điện thoại đã lưu sẵn hoặc liên hệ qua ứng dụng khác (Zalo, Messenger) để kiểm chứng.
Yêu cầu kiểm tra trực tiếp: Yêu cầu người gọi thực hiện hành động cụ thể như giơ tay lên mặt, quay đầu trái phải hoặc nói một câu ngẫu nhiên – những thứ AI deepfake hiện tại vẫn khó mô phỏng hoàn hảo.
Không hành động dưới áp lực: Bất kỳ yêu cầu nào tạo cảm giác “phải làm ngay” hoặc “đừng kể ai” đều là dấu hiệu đỏ. Hãy tham khảo ý kiến người thứ ba trước khi quyết định.
Sự gia tăng của deepfake phản ánh mặt trái của công nghệ AI khi bị lạm dụng. Trong khi các công cụ phát hiện deepfake ngày càng tiên tiến, biện pháp phòng thủ hiệu quả nhất vẫn xuất phát từ con người. Việc hạn chế chia sẻ hình ảnh, giọng nói rõ ràng trên mạng xã hội cũng góp phần giảm nguyên liệu cho tội phạm. Đối với doanh nghiệp, cần áp dụng quy trình xác thực kép (dual approval) cho mọi giao dịch tài chính quan trọng.
Ở Việt Nam, các cơ quan chức năng đang siết chặt quản lý AI và deepfake thông qua Luật An ninh mạng và Luật Trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, ý thức cá nhân vẫn là lớp bảo vệ đầu tiên và quan trọng nhất.
Trong bối cảnh công nghệ ngày càng tinh vi, mỗi cá nhân cần nâng cao cảnh giác và trang bị kiến thức cơ bản. Các chuyên gia khẳng định: “Đừng để cảm xúc chi phối – hãy luôn xác minh trước khi tin tưởng”. Chỉ khi toàn xã hội nâng cao nhận thức, chúng ta mới có thể giảm thiểu thiệt hại từ những cuộc lừa đảo công nghệ cao này.
(Hình minh họa: Cuộc gọi deepfake giả mạo, cảnh báo trên điện thoại, người dùng kiểm tra xác thực, và không gian làm việc an toàn).