Cuộc bạo loạn bắt đầu vào chiều ngày 5 tháng 7 tại nhà tù Negombo, nơi đang giam giữ khoảng 2.400 phạm nhân. Theo các nguồn chính thức, xung đột nổ ra giữa nhóm tù nhân đã bị kết án và nhóm tù nhân đang bị tạm giam chờ xét xử. Nguyên nhân ban đầu được cho là tranh chấp liên quan đến hoạt động buôn bán ma túy bên trong nhà tù – một vấn đề nhức nhối đã tồn tại dai dẳng trong nhiều cơ sở giam giữ của Sri Lanka.
Tình hình nhanh chóng trở nên hỗn loạn. Các tù nhân lao vào ẩu đả, sau đó chuyển sang tấn công đội ngũ quản giáo. Một số quản giáo đã thiệt mạng trong nỗ lực can ngăn. Theo phát ngôn viên Bộ Tư pháp và Tích hợp Quốc gia Harshana Nanayakkara, một số vũ khí đã rơi vào tay tù nhân, khiến tình hình càng thêm nguy hiểm.
Sáng ngày 6/7, bạo loạn bùng phát trở lại với mức độ dữ dội hơn trong giờ ăn sáng. Các tù nhân tấn công lính gác, cố gắng lao ra cổng chính để vượt ngục. Lực lượng cảnh sát đặc nhiệm (STF) ngay lập tức được điều động đến hiện trường, trong khi quân đội Sri Lanka được yêu cầu hỗ trợ và đã triển khai xe bọc thép cùng nhân viên đứng ở chế độ sẵn sàng. Không quân Sri Lanka sử dụng máy bay không người lái (UAV) và trực thăng để giám sát toàn bộ khu vực từ trên cao.
Một chi tiết đáng chú ý khác là phản ứng của các nữ tù nhân tại khu vực liền kề. Họ đã trèo lên mái nhà tù để yêu cầu được trả tự do hoặc phản đối điều kiện giam giữ. Sức nặng khiến một phần mái nhà bị sập, làm một số phụ nữ bị thương. Tiếng súng và tiếng la hét từ bên trong nhà tù khiến hàng trăm người thân của phạm nhân tập trung bên ngoài cổng, nhiều người khóc lóc trong tuyệt vọng.
Bệnh viện Negombo gần đó đã phải tiếp nhận hơn 100 nạn nhân, bao gồm cả tù nhân và quản giáo. Giám đốc bệnh viện Pushpa Gamlath cho biết: “Một số nạn nhân bị thương do trúng đạn, số khác bị các vết chém và bầm tím nghiêm trọng”. Nhiều trường hợp phải chuyển đến các cơ sở y tế khác do quá tải.
Bối cảnh sâu sắc hơn: Nhà tù Sri Lanka đang “nghẹt thở”
Vụ bạo loạn tại Negombo không phải là hiện tượng đơn lẻ mà là hệ quả của một chuỗi vấn đề cấu trúc đã tồn tại nhiều năm. Theo số liệu chính thức, tính đến ngày 5/7/2026, các nhà tù trên toàn Sri Lanka đang giam giữ khoảng 41.250 – 42.000 tù nhân, trong khi sức chứa chính thức chỉ khoảng 10.000 – 13.000 người. Tỷ lệ quá tải dao động từ 3 đến hơn 4 lần, thuộc hàng cao nhất khu vực.
Tỷ lệ tù nhân chưa xét xử (remand prisoners) chiếm tới hơn 70%, tạo ra môi trường hỗn hợp giữa tội phạm đã kết án và những người chưa có bản án. Việc phân loại và quản lý trở nên cực kỳ khó khăn, tạo điều kiện cho các băng đảng ma túy hình thành và thao túng nội bộ nhà tù. Nhiều chuyên gia và tổ chức nhân quyền từ lâu đã cảnh báo rằng tình trạng quá tải không chỉ vi phạm quyền con người cơ bản mà còn là “thùng thuốc súng” sẵn sàng bùng nổ bất cứ lúc nào.
Đây không phải lần đầu tiên Sri Lanka chứng kiến bi kịch tương tự. Vào tháng 12/2020, một vụ bạo loạn tại nhà tù khác đã khiến 11 tù nhân thiệt mạng và 117 người bị thương ngay giữa đỉnh điểm đại dịch Covid-19. Lúc bấy giờ, chính phủ buộc phải thả hàng trăm tù nhân để giảm áp lực. Năm 2012, một vụ đụng độ khác tại Colombo từng cướp đi 27 sinh mạng.
Phát ngôn viên nhà tù A.C. Gajanayake (Chaminda Gajanayake) xác nhận cuộc đụng độ tại Negombo có liên quan đến tranh chấp buôn bán ma túy. Ông cho biết: “Cuộc ẩu đả bắt đầu khi các tù nhân đang được phục vụ bữa sáng. Các quản giáo can thiệp để ngăn chặn nhưng sau đó tù nhân đã đuổi đánh họ đến cổng và cố gắng vượt ngục”.
Bộ trưởng Tư pháp Harshana Nanayakkara bày tỏ sự “bàng hoàng và đau xót” trước sự việc. Ông nhấn mạnh: “Họ là tù nhân hay thuộc thế giới ngầm không phải điều quan trọng đối với chúng tôi vào lúc này. Có người đã thiệt mạng và đó là cú sốc lớn. Đây là điều đáng lẽ không bao giờ được phép xảy ra”. Bộ trưởng cho biết chính phủ đã chỉ đạo thành lập đội điều tra đặc biệt, đồng thời đang nỗ lực tách các nhóm đối địch và chuyển một số tù nhân sang các cơ sở khác để ổn định tình hình.
Phản ứng và hệ quả hiện tại
Tính đến chiều ngày 6/7, lực lượng chức năng đã kiểm soát được tình hình bên trong nhà tù. Các cuộc điều tra song song được tiến hành bởi Bộ Tư pháp, Cảnh sát và Bộ Tư lệnh Nhà tù. Một số tù nhân bị thương nặng đã được chuyển đến Bệnh viện Quốc gia Colombo. Quân đội tiếp tục duy trì sự hiện diện bên ngoài với xe bọc thép, trong khi không quân duy trì giám sát bằng thiết bị bay không người lái.
Vụ việc đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận Sri Lanka và cộng đồng quốc tế. Nó đặt ra câu hỏi cấp thiết về năng lực quản lý nhà tù, vấn đề tham nhũng và buôn lậu ma túy trong hệ thống giam giữ, cũng như nhu cầu cải cách tư pháp và giảm thiểu tỷ lệ tù nhân tạm giam chưa xét xử.
Đối với gia đình các nạn nhân, nỗi đau là không thể bù đắp. Nhiều người thân đã phải chờ đợi bên ngoài cổng nhà tù trong vô vọng, không biết người thân của mình còn sống hay đã ra đi trong cuộc hỗn loạn.
Cuộc bạo loạn tại nhà tù Negombo là lời cảnh tỉnh nghiêm khắc đối với Sri Lanka về những thách thức cố hữu trong hệ thống nhà tù. Trong bối cảnh quốc gia đang phục hồi sau khủng hoảng kinh tế – chính trị, việc giải quyết tận gốc vấn đề quá tải, cải thiện điều kiện giam giữ và kiểm soát hoạt động băng đảng ma túy bên trong các nhà tù không chỉ là yêu cầu nhân đạo mà còn là điều kiện tiên quyết để duy trì ổn định xã hội.
Tình hình vẫn đang được theo dõi sát sao. Các cơ quan chức năng cam kết sẽ công bố kết quả điều tra chi tiết trong thời gian tới.
Nguồn: Reuters, AFP, The Hindu, Al Jazeera, các phát ngôn chính thức từ Bộ Tư pháp và Cục Nhà tù Sri Lanka (cập nhật ngày 6/7/2026).