Chính quyền Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump đã chính thức áp dụng mức thuế mới đối với hàng hóa nhập khẩu từ 60 nền kinh tế, có hiệu lực từ 24/7/2026 theo giờ Washington. Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) tuyên bố các biện pháp này nhằm xử lý việc nhiều quốc gia “không áp dụng hoặc không thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức”. Australia bị áp mức thuế 12,5%, trong khi Liên minh châu Âu được xếp vào nhóm chịu mức 10% hoặc 12,5% tùy theo từng mặt hàng sau khi trừ đi thuế tối huệ quốc.
Theo thông báo chính thức của USTR, Mỹ cho rằng gần một thế kỷ qua nước này đã nghiêm ngặt thực thi lệnh cấm lao động cưỡng bức theo Mục 307 của Đạo luật Thuế quan, và đến lúc các đối tác thương mại phải làm tương tự. Đại diện Thương mại Jamieson Greer nhấn mạnh: “Việc các đối tác thương mại quan trọng nhất của chúng ta không giải quyết vấn đề nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức là điều không thể chấp nhận được. Điều này tạo ra sân chơi không công bằng cho người lao động Mỹ.”
Phản ứng từ Australia và EU đến rất nhanh và quyết liệt. Thủ tướng Australia Anthony Albanese khẳng định đất nước mình có một trong những chế độ pháp lý nghiêm ngặt nhất thế giới về chống lao động cưỡng bức. Ông cho biết Canberra sẽ tiếp tục vận động Mỹ duy trì tự do thương mại, nhấn mạnh Hiệp định Thương mại Tự do Australia – Mỹ (AUSFTA) đã mang lại lợi ích lớn cho cả hai bên. Chính phủ Australia mô tả mức thuế mới là “không có căn cứ” và sẽ tìm cách yêu cầu Mỹ dỡ bỏ.
Ở châu Âu, Cao ủy Đối ngoại EU Kaja Kallas đã lên tiếng mạnh mẽ bên lề hội nghị ASEAN tại Manila. Bà nói: “Bạn không thể nói điều đó về Liên minh châu Âu. Nếu so sánh luật lao động của chúng tôi với Mỹ, chúng tôi có nghỉ phép có lương, điều kiện lao động rất tốt cho người lao động, vì vậy cáo buộc này không có cơ sở.” Kallas nhấn mạnh EU đã thực hiện đầy đủ cam kết trong thỏa thuận thương mại xuyên Đại Tây Dương đạt được năm 2025 và coi quyết định mới của Washington là “một bất ngờ tiêu cực khi thỏa thuận không được tôn trọng”.
Trước đó, Chủ tịch Ủy ban Thương mại Quốc tế của Nghị viện châu Âu Bernd Lange đã gọi kết luận của USTR là “hoàn toàn vô lý”, nhắc đến đạo luật năm 2024 của EU cấm nhập khẩu hàng hóa liên quan đến lao động cưỡng bức sẽ có hiệu lực đầy đủ vào cuối năm 2027. Ủy ban châu Âu cũng khẳng định các biện pháp thuế quan dựa trên lý do này là “không chính đáng”.
Quyết định lần này được nhiều nhà phân tích đánh giá là nỗ lực của chính quyền Trump nhằm tái thiết hàng rào thuế quan sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ cơ sở pháp lý của một loạt thuế quan toàn cầu trước đó. Các mức thuế 10% tạm thời theo Mục 122 đã hết hiệu lực đúng vào thời điểm thuế mới theo Mục 301 bắt đầu được áp dụng, tránh tình trạng chồng chéo.
Về tác động thương mại, Australia xuất khẩu sang Mỹ khoảng 23-29 tỷ USD hàng hóa mỗi năm trong giai đoạn gần đây, chủ yếu gồm thịt bò, rượu vang, khoáng sản và nông sản. Mức thuế 12,5% sẽ trực tiếp làm tăng chi phí cho các nhà xuất khẩu Australia và có thể làm giảm khả năng cạnh tranh so với các đối thủ khác. EU, với kim ngạch xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ lớn hơn nhiều, cũng lo ngại rằng biện pháp này sẽ làm xói mòn niềm tin vào các thỏa thuận thương mại đã đạt được.
Nhiều chuyên gia thương mại quốc tế nhận định rằng việc sử dụng vấn đề lao động cưỡng bức như công cụ thuế quan có nguy cơ làm suy yếu các nỗ lực hợp tác thực sự trong lĩnh vực nhân quyền. Richard Neal, nghị sĩ Đảng Dân chủ Mỹ, đã chỉ trích: “Việc viện dẫn lao động cưỡng bức hôm nay quá tiện lợi để có thể được xem xét nghiêm túc. Lao động cưỡng bức là vấn đề thực sự và cần được thực thi nghiêm ngặt, nhưng không nên bị biến thành cái cớ cho chính sách thuế quan dựa trên các lý thuyết pháp lý mơ hồ và bất mãn cá nhân.”
Trong bối cảnh hiện tại, cả Australia và EU đang đẩy mạnh các thỏa thuận thương mại với các đối tác khác để giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Hiệp định thương mại tự do Australia – EU vừa được ký kết hồi tháng 3/2026 được xem là một bước đi chiến lược nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng và tìm kiếm sự ổn định hơn trong môi trường thương mại toàn cầu ngày càng bất định.
Triển vọng phía trước vẫn còn nhiều ẩn số. Mỹ đang tiến hành thêm các cuộc điều tra Mục 301 khác về năng lực sản xuất dư thừa, có thể dẫn đến thêm các biện pháp thuế quan mới. Trong khi đó, Australia và EU sẽ tiếp tục vận động ngoại giao, đồng thời theo dõi chặt chẽ tác động thực tế lên doanh nghiệp và người tiêu dùng. Việc Washington chọn cách tiếp cận cứng rắn với cả những đồng minh thân cận nhất đang đặt ra câu hỏi lớn về tương lai của hệ thống thương mại dựa trên quy tắc mà Mỹ từng dẫn dắt trong nhiều thập kỷ.