Những con tàu vẫn đi qua eo biển Hormuz: Lộ trình nguy hiểm và hệ lụy tới giá xăng dầu toàn cầu

Không còn là tuyến đường tự do, eo biển Hormuz giờ đây chỉ mở cửa cho các con tàu "được đặc cách" hoặc chấp nhận bám sát bờ biển Iran để đổi lấy sự an toàn mong manh. Việc tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu này bị đình trệ đang tạo ra những cú sốc lớn đối với giá năng lượng trên toàn thế giới.

Lưu lượng giảm mạnh, các lộ trình "đặc cách" xuất hiện

Kể từ khi xung đột Iran bùng nổ cuối tháng 2, lưu lượng giao thông qua eo biển Hormuz đã giảm tới 95%. Trước cuộc chiến, mỗi ngày có khoảng 138 tàu đi qua khu vực này. Tuy nhiên, từ ngày 1/3 đến 19/3, chỉ có 114 lượt tàu hàng di chuyển qua eo biển, trong đó phần lớn (69 tàu) là tàu dầu di chuyển về phía đông để rời khỏi vịnh Ba Tư.

Theo dữ liệu phân tích, hơn 30% số tàu qua eo biển gần đây thuộc sở hữu hoặc có liên quan tới Iran. Tàu Hy Lạp chiếm 18% lượt qua lại và tàu Trung Quốc chiếm 10%. Đáng chú ý, hơn 30% số tàu đi qua eo biển hiện nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) hoặc Anh.

Các chuyên gia hàng hải chỉ ra rằng các tàu đang quá cảnh qua eo biển dường như nhận được sự "đặc cách" từ Iran. Cụ thể, các tàu này phải thay đổi lộ trình, ngoặt vào lãnh hải Iran rồi men sát theo đường bờ biển thay vì đi giữa eo biển như thông thường. Việc này có thể nhằm tránh các khu vực bị rải thủy lôi hoặc để giới chức Iran dễ dàng nhận diện và kiểm soát.

"Các tàu có lẽ đã có thỏa thuận nào đó với chính quyền Iran rằng nếu tuân thủ hướng đi được chỉ định, họ sẽ an toàn", Michael Connell, thành viên Trung tâm Phân tích Hải quân tại Mỹ, nhận định. Một số quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan được cho là đang đàm phán trực tiếp với Iran để nhận hướng dẫn di chuyển cho tàu thuyền của mình.

Nguy cơ tấn công và thách thức an ninh

Tình hình an ninh tại eo biển Hormuz đang ở mức báo động đỏ. Kể từ khi xung đột bắt đầu, khoảng 20 tàu thương mại đã bị tấn công. Điển hình, vào ngày 11/3, tàu chở hàng Mayuree Naree treo cờ Thái Lan đã trúng đòn tấn công bốc cháy, khiến 3 thuyền viên mất tích. Tàu Star Gwyneth của Hy Lạp và Safesea Vishnu của Mỹ cũng bị tấn công trong cùng ngày.

Sự kết hợp của các mối đe dọa như máy bay không người lái (UAV), tên lửa diệt hạm, tàu tấn công nhanh và thủy lôi đặt ra thách thức nghiêm trọng. Địa hình hẹp, nông cùng đường bờ biển nhiều vách núi lởm chởm của eo biển Hormuz giúp các cuộc tấn công bất ngờ trở nên nguy hiểm hơn, khiến các tàu có rất ít thời gian để phản ứng.

Để né tránh các mối đe dọa, nhiều tàu đã chọn cách tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS) khi tiến vào khu vực, khiến việc theo dõi hành trình của họ trở nên vô cùng khó khăn.

Hệ lụy trực tiếp đến giá xăng dầu toàn cầu

Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng. Dòng chảy dầu thô từ khu vực này bị nghẽn lại khiến nguồn cung toàn cầu sụt giảm nghiêm trọng. Ví dụ, lượng dầu xuất khẩu sang Trung Quốc qua khu vực này hiện chỉ đạt hơn một triệu thùng mỗi ngày, giảm sâu so với mức gần 5 triệu thùng trước khi chiến tranh nổ ra.

Khó khăn trong việc vận chuyển cùng chi phí bảo hiểm hàng hải tăng vọt đã đẩy giá cước vận tải lên cao, từ đó tạo áp lực lớn lên giá dầu thô trên thị trường quốc tế. Điều này giải thích một phần lý do tại sao giá bán lẻ xăng dầu tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đang có xu hướng tăng sốc và đối mặt với nguy cơ lập đỉnh mới nếu căng thẳng tại điểm nóng Trung Đông này không sớm hạ nhiệt.

Trước tình trạng tắc nghẽn kéo dài, các tập đoàn vận tải đang phải tìm kiếm các tuyến đường thay thế, như vận chuyển đường bộ và đường sắt qua các nước vùng Vịnh, hoặc chuyển hướng qua eo biển Bab el-Mandeb (tăng 280%) và kênh đào Suez (tăng 70%). Tuy nhiên, chi phí và thời gian gia tăng từ các lộ trình vòng vèo này vẫn sẽ tiếp tục cộng dồn vào giá thành của từng lít xăng dầu đến tay người tiêu dùng.