Trump cắt giảm mạnh ngân sách khoa học: Đề xuất giảm 55% NSF, cắt sâu NASA & NIH, sa thải hàng trăm hội đồng cố vấn

Washington D.C., ngày 5/5/2026 – Chính quyền Tổng thống Donald Trump một lần nữa đưa ra đề xuất ngân sách gây sốc đối với lĩnh vực khoa học Mỹ. Trong đề xuất ngân sách tài khóa 2027 (FY2027) công bố đầu tháng 4/2026, Nhà Trắng yêu cầu cắt giảm sâu các cơ quan nghiên cứu hàng đầu, nhằm “tiết kiệm chi tiêu và ưu tiên an ninh quốc gia”.

Các mức cắt giảm cụ thể

• National Science Foundation (NSF): Giảm gần 55%, từ mức 8,8 tỷ USD hiện nay xuống chỉ còn 4 tỷ USD. Đây là mức cắt giảm mạnh nhất trong lịch sử hiện đại của NSF – cơ quan tài trợ chính cho nghiên cứu cơ bản về khoa học, kỹ thuật, AI, lượng tử và giáo dục STEM.
• NASA: Giảm 23% tổng ngân sách (xuống 18,8 tỷ USD), trong đó bộ phận Khoa học (Science Mission Directorate) giảm tới 47%. Nhiều dự án khoa học không gian, nghiên cứu Trái Đất và sứ mệnh hành tinh có nguy cơ bị hủy.
• National Institutes of Health (NIH): Giảm khoảng 10-13% (xuống còn khoảng 41 tỷ USD). Đề xuất còn loại bỏ hoàn toàn tài trợ cho một số viện nghiên cứu như Viện Sức khỏe Thiểu số, Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế và Trung tâm Y học Bổ sung.
• Các cơ quan khác: NOAA (Nghiên cứu Khí quyển & Đại dương) bị cắt gần như toàn bộ; Bộ Năng lượng (Office of Science) giảm 13,5%.

Sa thải hàng trăm hội đồng cố vấn
song song với cắt giảm ngân sách, chính quyền Trump đã thực hiện động thái mạnh tay:

• Sa thải toàn bộ 22 thành viên National Science Board (hội đồng cố vấn cao nhất của NSF) chỉ qua email vào ngày 24/4/2026.
• Hơn 100 hội đồng tư vấn khoa học (advisory panels) tại NSF, NASA, NIH và các cơ quan khác bị giải thể hoặc cắt giảm mạnh kể từ đầu năm 2025.

Theo Nhà Trắng, động thái này nhằm “giảm quan liêu, tăng hiệu quả và loại bỏ ảnh hưởng của các chương trình bị coi là ‘woke’ hoặc không ưu tiên”.

Bối cảnh & Phản ứng
Đây là năm thứ hai liên tiếp Trump đề xuất cắt giảm sâu khoa học. Năm ngoái (FY2026), Quốc hội đã bác bỏ gần như toàn bộ đề xuất cắt giảm và giữ ngân sách khoa học tương đối ổn định. Lần này, các nhà khoa học và tổ chức nghiên cứu cảnh báo đây sẽ là “thảm họa” nếu được thông qua: Mỹ có nguy cơ mất vị thế dẫn đầu thế giới về khoa học, công nghệ và đổi mới vào tay Trung Quốc.

Tác động tiềm năng

• Giảm mạnh số lượng grant nghiên cứu mới.
• Sa thải nhân sự, đóng cửa nhiều phòng thí nghiệm.
• Ảnh hưởng lâu dài đến giáo dục đại học, startup công nghệ và an ninh quốc gia (AI, bán dẫn, y sinh).

Hiện Quốc hội (đặc biệt Hạ viện) đang xem xét và có xu hướng bác bỏ hoặc nới lỏng một phần đề xuất của Trump, như giữ ngân sách NASA ổn định và chỉ cắt NSF khoảng 20%.