Khi Nhà Trắng công bố Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài nhiều tháng, thị trường tài chính toàn cầu ngay lập tức phản ứng tích cực. Giá dầu lao dốc, chứng khoán tăng mạnh và nhiều nhà lãnh đạo thế giới đồng loạt hoan nghênh bước tiến ngoại giao này. Tuy nhiên, đằng sau sự lạc quan đó là một thực tế rằng phần khó khăn nhất có thể chỉ mới bắt đầu.
Về mặt chính trị, Donald Trump có thể xem đây là một chiến thắng đáng kể. Sau nhiều tháng xung đột làm gián đoạn thương mại năng lượng toàn cầu, việc đưa Tehran trở lại bàn đàm phán và tái mở cửa Eo biển Hormuz giúp ông ghi điểm cả trong nước lẫn trên trường quốc tế. Nhưng giới phân tích cảnh báo rằng một thỏa thuận khung không đồng nghĩa với hòa bình lâu dài.
Thách thức đầu tiên nằm ở chính nội dung của thỏa thuận. Theo các nguồn tin ngoại giao, nhiều vấn đề từng là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến xung đột vẫn chưa được giải quyết triệt để. Chương trình hạt nhân của Iran, kho dự trữ uranium, năng lực tên lửa đạn đạo và mạng lưới các lực lượng đồng minh của Tehran trong khu vực đều được để lại cho các vòng đàm phán tiếp theo. Điều này khiến không ít nhà quan sát lo ngại rằng nguy cơ tái bùng phát căng thẳng vẫn còn hiện hữu.
Một bài toán khác là vai trò của Israel. Dù Mỹ và Iran đạt được đồng thuận bước đầu, nhiều quan chức và chuyên gia an ninh Israel đã công khai chỉ trích thỏa thuận, cho rằng nó chưa xử lý được các mối đe dọa chiến lược từ Tehran. Sự bất mãn từ đồng minh thân cận nhất của Washington tại Trung Đông có thể trở thành yếu tố gây bất ổn cho tiến trình hòa bình trong thời gian tới.
Ngoài ra, việc mở lại Eo biển Hormuz không đồng nghĩa hoạt động vận tải sẽ lập tức trở lại bình thường. Các tuyến hàng hải vẫn cần được rà phá, bảo đảm an ninh và khôi phục niềm tin từ các hãng vận tải quốc tế. Nhiều chuyên gia cho rằng phải mất nhiều tuần hoặc nhiều tháng để chuỗi cung ứng toàn cầu vận hành ổn định như trước chiến tranh.
Liên Hợp Quốc đã hoan nghênh thỏa thuận và kêu gọi các bên nhanh chóng thực hiện đầy đủ cam kết, nhấn mạnh rằng chỉ một lệnh ngừng bắn được tuân thủ nghiêm túc mới có thể tạo nền tảng cho hòa bình lâu dài. Đây cũng chính là thước đo quan trọng nhất đối với chính quyền Trump trong giai đoạn tới.
Từ góc nhìn chiến lược, thỏa thuận hiện tại giống một cánh cửa vừa được mở hơn là đích đến cuối cùng. Nếu các bên duy trì được ngừng bắn, tiến tới giải quyết những bất đồng về hạt nhân và an ninh khu vực, Trump có thể ghi tên mình vào một trong những thành công ngoại giao lớn nhất nhiệm kỳ. Ngược lại, nếu các cuộc tấn công tái diễn hoặc các bên không thể vượt qua những bất đồng cốt lõi, thỏa thuận hôm nay có thể chỉ là một khoảng lặng ngắn trước một vòng khủng hoảng mới.