Cơ quan y tế tỉnh Chiang Mai (Thái Lan) vừa đưa ra cảnh báo về tình hình lây nhiễm HIV vẫn đáng lo ngại. Theo số liệu mới nhất, tỉnh này có khoảng 23.900 người đang sống với HIV và trung bình mỗi năm phát hiện thêm khoảng 700 ca nhiễm mới, tương đương gần hai ca mỗi ngày.
Đáng chú ý, virus không còn tập trung chủ yếu ở một số nhóm nguy cơ cao như trước đây mà đã xuất hiện rộng rãi hơn trong nhiều cộng đồng. Lao động di cư và các nhóm dân tộc thiểu số đang trở thành đối tượng dễ bị tổn thương. Những rào cản như khác biệt ngôn ngữ, thiếu giấy tờ tùy thân, lo ngại bị kỳ thị hoặc hạn chế quyền tiếp cận điều trị khiến nhiều người trì hoãn xét nghiệm và điều trị. Tỷ lệ nhiễm HIV ở nam giới dân tộc thiểu số làm nghề mại dâm được ghi nhận ở mức 3,6%.
Giới trẻ 15-24 tuổi cũng là nhóm được đặc biệt quan tâm. Trên toàn Thái Lan, khoảng 49% số ca nhiễm mới thuộc độ tuổi này. Nguyên nhân được chỉ ra là sự thay đổi trong hành vi tình dục, nhận thức phòng ngừa còn hạn chế và dịch vụ y tế thân thiện với thanh thiếu niên vẫn chưa đủ dễ tiếp cận. Người trưởng thành 25-49 tuổi vẫn chiếm tỷ lệ lớn nhất trong số ca nhiễm mới.
Một yếu tố làm gia tăng nguy cơ là sự phổ biến của các ứng dụng hẹn hò. Dữ liệu địa phương cho thấy gần 62% nam quan hệ tình dục đồng giới sử dụng ứng dụng để gặp gỡ và quan hệ với người lạ. Hành vi này không chỉ tăng nguy cơ lây HIV mà còn cả các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác, bao gồm đậu mùa khỉ (mpox).
Phân phát và hướng dẫn sử dụng bao cao su miễn phí tại Thái Lan - Ảnh: UNAIDS
Chuyên gia y tế nhấn mạnh cần thu hẹp khoảng cách bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe, đặc biệt với cộng đồng yếu thế và nhóm nguy cơ cao. Hiện nay, điều trị kháng virus (ART) đã giúp nhiều người sống khỏe mạnh và đạt trạng thái “không phát hiện = không lây truyền” (U=U). Các biện pháp dự phòng như PrEP (dự phòng trước phơi nhiễm) và PEP (dự phòng sau phơi nhiễm) cũng ngày càng được mở rộng, nhiều nơi cung cấp miễn phí.
Trên thế giới, tính đến năm 2023 có khoảng 39,9 triệu người sống với HIV. Thái Lan đã đạt nhiều tiến bộ trong điều trị và giảm ca tử vong liên quan AIDS, nhưng số ca nhiễm mới vẫn còn cao, đặc biệt ở giới trẻ. Việc kết hợp truyền thông về bao cao su, mở rộng xét nghiệm tại nhà và dịch vụ thân thiện với thanh niên được xem là chìa khóa để kiểm soát dịch bệnh trong giai đoạn tới.
Tình hình tại Chiang Mai cho thấy HIV vẫn là thách thức y tế công cộng đòi hỏi nỗ lực liên tục, không chỉ từ hệ thống y tế mà còn từ cộng đồng để giảm kỳ thị và tạo điều kiện tiếp cận dễ dàng hơn cho mọi nhóm dân cư.