Hai mươi lăm năm sau ngày công chiếu, Spirited Away vẫn giữ vững vị thế là chuẩn mực của điện ảnh hoạt hình Nhật Bản và là tác phẩm được nhiều người xem là hay nhất của Hayao Miyazaki. Bộ phim không chỉ thành công về doanh thu và giải thưởng mà còn tiếp tục chạm đến khán giả mọi thế hệ nhờ chiều sâu nghệ thuật và tính nhân văn.
Chihiro – cô bé bình thường giữa thế giới kỳ ảo
Khác với nhiều nhân vật chính trong phim phiêu lưu, Chihiro không phải “người được chọn” với sức mạnh đặc biệt. Cô chỉ là một bé gái 10 tuổi nhút nhát, hay phàn nàn và miễn cưỡng trước việc chuyển nhà. Miyazaki từng chia sẻ rằng ông xây dựng nhân vật dựa trên hình ảnh con gái của những người bạn, muốn tạo ra một đứa trẻ mà bất kỳ ai cũng có thể nhìn thấy chính mình.
Chính sự bình thường ấy khiến hành trình của Chihiro trở nên chân thực. Cô trưởng thành không phải vì định mệnh, mà vì被迫 thích nghi với một thế giới hoàn toàn xa lạ. Khán giả dễ dàng đồng cảm với sự sợ hãi, bỡ ngỡ rồi dần dần kiên cường của cô.
Vô Diện – biểu tượng ngoài dự tính
Vô Diện (No-Face) trở thành một trong những nhân vật để lại ấn tượng mạnh nhất, dù Miyazaki ban đầu không định biến nhân vật này thành tâm điểm. Theo đạo diễn, Vô Diện đại diện cho những con người thiếu bản sắc, luôn tìm cách hòa nhập và phụ thuộc vào người khác để xác định giá trị bản thân.
Khi bước vào nhà tắm linh hồn và bị lòng tham cuốn đi, nhân vật dần biến thành sinh vật hỗn loạn và đáng sợ. Sự biến đổi ấy phản ánh rõ tác động của môi trường và lòng tham đến con người – một chủ đề Miyazaki thường xuyên khai thác.
Thế giới linh hồn được xây dựng từ thực tế
Một trong những yếu tố khiến Spirited Away trở nên sống động là bối cảnh nhà tắm dành cho các vị thần.
Bối cảnh nhà tắm dành cho các vị thần không hoàn toàn xuất phát từ trí tưởng tượng. Miyazaki kết hợp cảm hứng từ các công trình có thật như khu suối nước nóng Dogo Onsen, Sekizenkan hay Bảo tàng Kiến trúc ngoài trời Edo-Tokyo. Nhiều sinh vật trong phim cũng bắt nguồn từ tín ngưỡng Thần đạo, với quan niệm “vạn vật hữu linh”.
Hình ảnh “Thần Hôi Thối” – thực chất là vị thần sông bị ô nhiễm bởi rác thải – là lời nhắc nhở mạnh mẽ về môi trường. Đây là chủ đề xuyên suốt nhiều tác phẩm của Miyazaki, từ Princess Mononoke đến Spirited Away.
Cách làm phim khác biệt
Spirited Away gần như không có kịch bản hoàn chỉnh từ đầu. Miyazaki kể chuyện trực tiếp qua storyboard và đã tự tay phác họa hơn 1.400 phân cảnh. Ban đầu ông dự tính khoảng 1.200 cảnh, nhưng câu chuyện tự “đòi hỏi” thêm khi được phát triển.
Cách tiếp cận này giúp bộ phim mang cảm giác tự nhiên, giống một chuyến hành trình hơn là cấu trúc ba hồi quen thuộc. Ngay cả tên gốc Sen to Chihiro no Kamikakushi cũng chứa ý nghĩa sâu sắc: việc Chihiro bị mất một phần tên thật tượng trưng cho việc đánh mất bản sắc trong văn hóa dân gian Nhật Bản.
Thành công lịch sử và di sản
Spirited Away từng là phim Nhật Bản ăn khách nhất mọi thời đại trong gần 20 năm, trước khi bị Demon Slayer: Mugen Train vượt qua. Tính đến năm 2026, bộ phim đã thu về hơn 396 triệu USD toàn cầu. Quan trọng hơn, năm 2003 nó trở thành anime đầu tiên giành giải Oscar cho Phim hoạt hình xuất sắc nhất, mở đường cho điện ảnh hoạt hình Nhật Bản vươn ra thế giới.
Phiên bản lồng tiếng Anh do Disney phát hành dưới sự giám sát của John Lasseter vẫn giữ được tinh thần nguyên bản, góp phần đưa Spirited Away trở thành biểu tượng toàn cầu.
Sau 25 năm, Spirited Away vẫn khiến người xem khám phá thêm những tầng ý nghĩa mới. Đó là câu chuyện về sự trưởng thành, bản sắc, lòng tham và mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên – những chủ đề không bao giờ lỗi thời. Chính vì vậy, bộ phim tiếp tục được xem là đỉnh cao trong sự nghiệp của Hayao Miyazaki và là một trong những kiệt tác hoạt hình vĩ đại nhất mọi thời đại.