Trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, Trung Quốc đang chứng kiến sự xuất hiện của một nghề mới: cho thuê khuôn mặt. Người dùng có thể đăng ký trên các nền tảng chuyên biệt để bán quyền sử dụng diện mạo của mình trong các sản phẩm AI, từ quảng cáo, trò chơi điện tử đến phim ngắn.
Theo báo cáo của Rest of World, các nền tảng này trả từ 15 đến 700 USD tùy theo kiểu khuôn mặt, phạm vi sử dụng và số lần xuất hiện. Người đăng ký được quyền chọn loại nội dung mà khuôn mặt mình được phép xuất hiện, đồng thời tự định giá. Các công ty sau đó tạo danh mục sản phẩm, phân loại theo giới tính, độ tuổi và đặc điểm ngoại hình để cung cấp cho nhà sản xuất nội dung AI.
Nguyên nhân chính dẫn đến thị trường này là sự bùng nổ của phim ngắn (microdrama) do AI tạo ra. Theo People’s Daily Online, hơn 95% trong tổng số khoảng 128.000 phim ngắn phát hành tại Trung Quốc trong ba tháng đầu năm 2026 đã sử dụng công nghệ AI trong quá trình sản xuất. Khuôn mặt nhân tạo thuần túy vẫn còn nhiều hạn chế về độ chân thực, nên các nhà sản xuất tìm đến khuôn mặt thật đã được cấp phép để tăng tính thuyết phục.
Cơn sốt trí tuệ nhân tạo đã tạo ra một thị trường hoàn toàn mới tại Trung Quốc: nơi con người có thể cho thuê chính khuôn mặt của mình.
ActID, nền tảng có trụ sở tại Thâm Quyến, ra mắt từ tháng 3/2026, đã thu hút khoảng 800 người đăng ký, trong đó khoảng 300 người đồng ý cho phép sử dụng hình ảnh trong nội dung AI. Nhóm này bao gồm diễn viên quần chúng, người có ảnh hưởng trên mạng và cả những người bình thường. Công ty hỗ trợ mua bán, cấp phép và giám sát việc sử dụng, đồng thời kết nối với luật sư khi cần. Giá cho mỗi khuôn mặt trong một tập phim dao động từ 15 đến 74 USD.
New Claw tại Thành Đô cũng chuyển sang mô hình tương tự sau khi hoạt động sản xuất truyền thống bị AI tác động mạnh. Long Lyu, phụ trách vận hành, cho biết việc mua quyền sử dụng khuôn mặt rẻ hơn nhiều so với thuê người thật diễn xuất, trong khi phim AI không đòi hỏi kỹ năng diễn xuất phức tạp. Nền tảng này đặt mức giá tối thiểu khoảng 74 USD.
Bán khuôn mặt kiếm vài trăm nghìn
Thị trường này xuất hiện trong bối cảnh nhiều vụ việc sử dụng khuôn mặt trái phép gây tranh cãi. Nền tảng Hongguo của ByteDance từng bị cáo buộc sử dụng khuôn mặt người có tầm ảnh hưởng mà không được phép. Công ty sau đó phải gỡ bỏ hơn 85.000 video liên quan đến tái tạo khuôn mặt và giọng nói trái phép từ đầu năm 2026. Tòa án Internet Bắc Kinh cũng từng phán quyết rằng việc sử dụng khuôn mặt người thật trong sản phẩm AI mà chưa có sự đồng ý là bất hợp pháp, dù hình ảnh đã được chỉnh sửa.
Dù các nền tảng cấp phép được xem là bước tiến trong việc xây dựng khung pháp lý, rủi ro vẫn còn lớn. Luật sư Yile Deng tại Bắc Kinh chỉ ra rằng một khi dữ liệu khuôn mặt được đưa vào hệ thống AI, người dùng khó kiểm soát hoàn toàn việc sử dụng lâu dài. Phạm vi ủy quyền thường mơ hồ, không rõ ai sẽ dùng và dùng vào mục đích gì. Các nền tảng cũng khó ngăn chặn hoàn toàn việc chỉnh sửa, hoán đổi khuôn mặt trái phép hoặc sử dụng dữ liệu để huấn luyện mô hình.
"Nhiều đại lý hiện vẫn chỉ trả cho người dân vài chục USD để thu thập dữ liệu khuôn mặt. Nhưng khi xem xét kỹ các hợp đồng, các điều khoản cấp phép thường mơ hồ đến mức người cho thuê không thể biết ai sẽ là người cuối cùng sử dụng hình ảnh của mình và sử dụng vào mục đích gì”, bà Deng nhận định.
Xu Fang, người mẫu 21 tuổi tại Thượng Hải, từng kiện một thương hiệu thời trang vì sử dụng khuôn mặt trái phép, bày tỏ lo ngại: “Nếu tôi cấp phép khuôn mặt của mình, tôi không biết AI có thể thay đổi nó thế nào hoặc liệu có miêu tả tôi theo cách xúc phạm hay không.”
Thị trường cho thuê khuôn mặt phản ánh cả cơ hội kinh tế lẫn thách thức đạo đức trong kỷ nguyên AI. Trong khi nó mang lại thu nhập phụ cho một bộ phận người dân và giúp nhà sản xuất nội dung tuân thủ tốt hơn về quyền hình ảnh, câu hỏi về quyền kiểm soát diện mạo cá nhân trong dài hạn vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng. Các chuyên gia cho rằng cần khung pháp lý chặt chẽ hơn để cân bằng giữa đổi mới công nghệ và bảo vệ quyền riêng tư.