Ngày 30 tháng 7 năm 2026, Bộ Tài chính Mỹ thông qua Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) đã đưa hai công ty có trụ sở tại Trung Quốc cùng một giám đốc điều hành người Trung Quốc vào danh sách trừng phạt. Lý do được đưa ra là các bên này đã hỗ trợ Hãng hàng không Mahan Air của Iran, tổ chức bị Mỹ và Liên minh châu Âu trừng phạt từ lâu vì vai trò hỗ trợ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Theo thông báo chính thức, Công ty Shanghai Wings International Logistics đóng vai trò tổng đại lý bán hàng cho Mahan Air và từng điều phối việc vận chuyển thiết bị điện tử từ Trung Quốc sang Iran. Giám đốc điều hành của công ty, ông Tang Xin, bị cáo buộc thu xếp các chuyến bay cho hãng hàng không này. Ông Tang đồng thời nắm 50% cổ phần và giữ chức giám đốc điều hành tại Công ty Shanghai Elite International Travel – đơn vị đại diện cho Mahan Air tại Trung Quốc. Cả hai doanh nghiệp và cá nhân này đều bị đưa vào danh sách.
Một máy bay của Hãng hàng không Iran Mahan Air - Ảnh: REUTERS
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent khẳng định: “Bất kỳ ai cung cấp dịch vụ tài chính, logistics hoặc hỗ trợ thương mại cho IRGC hoặc Mahan Air đều đang góp phần duy trì một tổ chức khủng bố. Bộ Tài chính sẽ tiếp tục xác định, phơi bày và cắt đứt họ khỏi hệ thống tài chính Mỹ.”
Washington mô tả Mahan Air không chỉ là hãng hàng không dân sự thông thường mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc vận chuyển nhân sự của IRGC-Qods Force, hỗ trợ huấn luyện quân sự và vận chuyển hệ thống máy bay không người lái cùng vũ khí. Các biện pháp trừng phạt sẽ phong tỏa tài sản của các bên liên quan tại Mỹ, cấm công dân và tổ chức Mỹ giao dịch với họ, đồng thời cảnh báo khả năng áp dụng trừng phạt thứ cấp đối với các tổ chức tài chính nước ngoài nếu cố tình hỗ trợ các giao dịch lớn.
Lệnh trừng phạt lần này được đưa ra chỉ một ngày sau khi Mỹ nhắm vào một mạng lưới vận tải biển gồm nhiều công ty tại Hong Kong với cáo buộc vận chuyển hàng triệu thùng dầu thô Iran sang Trung Quốc. Như vậy, trong hai ngày liên tiếp, Washington đã mở rộng phạm vi trừng phạt từ lĩnh vực dầu mỏ sang hàng không, du lịch và vận tải hàng hóa liên quan đến Iran.
Ngoài các thực thể Trung Quốc, Mỹ cũng trừng phạt các công ty tại Ấn Độ (Skiez Travels and Logistics) và Nga (Air Cargo Pro) với vai trò tương tự là tổng đại lý bán hàng cho Mahan Air, cùng một công ty Iran bị cáo buộc hỗ trợ hoạt động tình báo của IRGC.
Phản ứng từ phía Trung Quốc, người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington Lưu Bằng Vũ cho rằng hợp tác giữa Bắc Kinh và Tehran là “công khai, minh bạch, hợp pháp và chính đáng”, đồng thời cáo buộc Mỹ lạm dụng các biện pháp trừng phạt đơn phương.
Các lệnh trừng phạt gần đây diễn ra trong bối cảnh Mỹ gia tăng áp lực kinh tế lên Iran sau các vụ tấn công tàu thuyền thương mại tại eo biển Hormuz. Mahan Air từ lâu nằm trong tầm ngắm của Mỹ vì bị xem là công cụ quan trọng giúp IRGC duy trì hoạt động quốc tế bất chấp các biện pháp cô lập.
Việc nhắm vào mạng lưới đại lý và logistics tại Trung Quốc, Ấn Độ và Nga cho thấy Mỹ đang cố gắng cắt đứt các kênh hỗ trợ còn lại của Mahan Air trên toàn cầu. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của các biện pháp này vẫn bị một số nhà quan sát đánh giá là hạn chế, bởi Iran đã xây dựng được nhiều mạng lưới lách luật phức tạp trong nhiều năm qua.
Trong thời gian tới, các doanh nghiệp và tổ chức tài chính quốc tế có thể phải thận trọng hơn khi làm ăn với các đối tác liên quan đến hàng không Iran. Cuộc đấu tranh giữa biện pháp trừng phạt của Mỹ và nỗ lực duy trì kết nối kinh tế của Tehran với các đối tác như Trung Quốc dự kiến sẽ còn kéo dài, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng khu vực Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.