Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa thực hiện một động thái thương mại quan trọng, chính thức áp dụng mức thuế mới từ 10% đến 12,5% đối với hàng hóa từ 60 đối tác thương mại trên toàn cầu. Thông báo được Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đưa ra ngày 23-7 (giờ địa phương), với hiệu lực ngay từ ngày 24-7 – trùng thời điểm mức thuế nhập khẩu toàn cầu tạm thời 10% hết hạn.
Theo USTR, đây là hành động cuối cùng trong khuôn khổ Điều tra Mục 301 liên quan đến lao động cưỡng bức. Mỹ cho rằng hầu hết các đối tác thương mại chưa áp dụng hoặc chưa thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức, tạo ra lợi thế cạnh tranh không công bằng và ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động Mỹ.
Ảnh minh họa - Ảnh: Getty Images
Hai mức thuế và nhóm quốc gia bị ảnh hưởng
Mức thuế được chia thành hai nhóm rõ rệt:
Mức 10%: Áp dụng với các nền kinh tế đã có lệnh cấm hoặc cam kết thực thi lệnh cấm hàng hóa liên quan đến lao động cưỡng bức. Nhóm này gồm Canada, Liên minh châu Âu (EU), Ấn Độ, Anh cùng một số quốc gia khác như Mexico, Indonesia, Malaysia, Bangladesh, Campuchia…
Mức 12,5%: Áp dụng với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và hàng chục nền kinh tế còn lại. Việt Nam nằm trong nhóm này theo kết quả điều tra trước đó của USTR.
Một số đối tác như EU, Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc và Thụy Sĩ được hưởng cơ chế linh hoạt hơn nhờ các thỏa thuận thương mại đã ký với Mỹ trước đây. Nhiều mặt hàng quan trọng cũng được miễn trừ, bao gồm thép và nhôm (đã chịu thuế theo ngành), một số sản phẩm năng lượng, phân bón và hàng hóa thuộc Hiệp định USMCA.
Mục tiêu thực sự đằng sau “lá bài lao động cưỡng bức”
Về bề mặt, Washington nhấn mạnh đây là vấn đề nhân quyền và công bằng thương mại. Đại diện Thương mại Jamieson Greer tuyên bố: “Mỹ đã có lệnh cấm hàng hóa lao động cưỡng bức gần một thế kỷ và thực thi nghiêm ngặt. Đã đến lúc các đối tác thương mại phải làm tương tự.”
Tuy nhiên, giới phân tích thương mại nhìn nhận động thái này mang tính chiến lược rõ rệt. Luật sư thương mại Greta Peisch nhận định, việc duy trì khả năng tăng thuế giúp Mỹ giữ đòn bẩy trong các cuộc đàm phán song phương. Trong khi đó, chuyên gia Josh Lipsky từ Hội đồng Đại Tây Dương dự báo các mức thuế này nhiều khả năng sẽ được duy trì trong suốt nhiệm kỳ của ông Trump, trừ khi bị tòa án bác bỏ.
Thực tế, biện pháp này được triển khai ngay khi mức thuế toàn cầu tạm thời 10% hết hạn, cho thấy chính quyền Trump muốn duy trì áp lực thuế quan liên tục lên chuỗi cung ứng toàn cầu. Đồng thời, Mỹ cũng đang điều tra 16 nền kinh tế khác về tình trạng dư thừa công suất công nghiệp, mở đường cho các vòng thuế bổ sung trong thời gian tới.
Tác động dự kiến và phản ứng quốc tế
Với phạm vi bao phủ gần 99% kim ngạch nhập khẩu của Mỹ, mức thuế mới sẽ làm tăng chi phí hàng hóa từ châu Á, châu Âu và nhiều khu vực khác. Các ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày, điện tử, đồ gỗ – vốn là thế mạnh xuất khẩu của nhiều quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam – sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp.
Canada đã lên tiếng cứng rắn, khẳng định sẵn sàng đáp trả. EU và một số đối tác khác cũng bày tỏ quan ngại, cho rằng kết luận của Mỹ thiếu cơ sở và mang tính áp đặt. Trong khi đó, phía Mỹ lập luận rằng đây là biện pháp cần thiết để bảo vệ người lao động Mỹ và buộc chuỗi cung ứng toàn cầu minh bạch hơn.
Đối với Việt Nam, việc nằm trong nhóm chịu mức 12,5% đặt ra thách thức không nhỏ. Dù Việt Nam đã có nhiều nỗ lực cải thiện tiêu chuẩn lao động trong những năm gần đây, kết luận của USTR vẫn xếp nước ta vào nhóm chưa đáp ứng yêu cầu. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ phải chủ động rà soát chuỗi cung ứng, tăng cường minh bạch và chuẩn bị phương án ứng phó với chi phí tăng thêm.
Kết luận
Việc Mỹ áp thuế mới 10-12,5% lên 60 đối tác thương mại không chỉ là một quyết định kỹ thuật về lao động cưỡng bức, mà còn là một phần trong chiến lược tái định hình quan hệ thương mại toàn cầu dưới thời Trump. Bằng cách gắn thuế quan với tiêu chuẩn nhân quyền và lao động, Washington vừa tạo áp lực đàm phán, vừa duy trì công cụ bảo hộ thị trường nội địa.
Trong bối cảnh căng thẳng thương mại toàn cầu đang gia tăng, các quốc gia xuất khẩu – đặc biệt là những nền kinh tế phụ thuộc mạnh vào thị trường Mỹ – sẽ phải đối mặt với chi phí cao hơn và yêu cầu tuân thủ ngày càng khắt khe. Cuộc chơi thuế quan dưới thời Trump vẫn còn nhiều chương tiếp theo.
Nguồn tham khảo: Thông cáo chính thức của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) ngày 23-7-2026; Reuters; The Hill; AFP; phân tích từ các chuyên gia thương mại Greta Peisch và Josh Lipsky.