Mực nước sông Danube đã giảm xuống mức thấp kỷ lục, tạo ra cuộc khủng hoảng năng lượng bất ngờ tại Trung Âu. Nhà máy điện hạt nhân Paks – nhà máy hạt nhân duy nhất của Hungary và nguồn cung cấp gần 50% điện năng cả nước – đang phải cắt giảm công suất và có thể phải dừng hoạt động hoàn toàn trong những ngày tới vì không đủ nước làm mát.
Thủ tướng Hungary Péter Magyar xác nhận nhà máy Paks có thể bị tắt nguồn vào thứ Năm hoặc thứ Sáu tuần này, muộn nhất là vào thứ Hai tuần tới. Ông cảnh báo tình hình nguồn cung điện sẽ trở nên “nghiêm trọng” khi nhiệt độ duy trì quanh mức 37 độ C trong cả tuần, làm tăng mạnh nhu cầu sử dụng điều hòa.
Nhà máy Paks sử dụng nước sông Danube để làm mát các lò phản ứng. Khi mực nước quá thấp, các miệng hút nước không thể tiếp cận được nguồn nước, buộc phải tạm dừng hoạt động theo quy trình an toàn. Mức nước sông tại Budapest đã giảm xuống chỉ còn 31 cm – mức thấp nhất từng được ghi nhận. Đây được xem là lần đầu tiên nhà máy có nguy cơ dừng hoàn toàn sau nhiều thập kỷ hoạt động.
Tình trạng hạn hán kéo dài kết hợp với đợt nắng nóng cực đoan đang ảnh hưởng đến nhiều quốc gia ven sông Danube. Tại Romania, cả hai lò phản ứng của nhà máy Cernavodă cũng đã phải dừng hoạt động vì thiếu nước làm mát, cắt giảm khoảng một phần năm sản lượng điện quốc gia. Đây là lần đầu tiên cả hai lò cùng lúc ngừng chạy vì lý do mực nước thấp.
Chú thích: Nhà máy điện hạt nhân Paks nhìn từ sông Danube, nơi mực nước đã giảm xuống mức thấp kỷ lục khiến hệ thống làm mát bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Các nhà chức trách Hungary khẳng định việc dừng lò phản ứng tuân thủ nghiêm ngặt các quy định an toàn vận hành. Khi mực nước dâng trở lại, nhà máy có thể khởi động lại khá nhanh. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhiệt độ cao khiến nhu cầu điện tăng vọt, việc mất đi gần một nửa nguồn cung nội địa đang đặt áp lực lớn lên lưới điện quốc gia và buộc chính phủ phải kêu gọi người dân tiết kiệm điện.
Hạn hán tại lưu vực sông Danube không phải hiện tượng mới, nhưng mức độ nghiêm trọng năm nay kết hợp với nắng nóng kéo dài đã vượt quá khả năng thích ứng của các nhà máy điện phụ thuộc vào nước sông. Nhiều chuyên gia khí hậu chỉ ra rằng biến đổi khí hậu đang làm gia tăng tần suất và cường độ của các đợt hạn hán tại châu Âu, đe dọa trực tiếp đến các cơ sở hạ tầng năng lượng truyền thống.
Hungary đang tìm cách bù đắp thiếu hụt bằng nguồn điện nhập khẩu và các nhà máy nhiệt điện khác, nhưng chi phí sẽ tăng cao. Việc phụ thuộc quá lớn vào một nhà máy hạt nhân duy nhất cũng làm lộ rõ điểm yếu trong hệ thống năng lượng quốc gia khi gặp sự cố môi trường.
Tình hình tại Paks và Cernavodă là lời cảnh báo rõ ràng về rủi ro của các nhà máy điện hạt nhân sử dụng nước sông làm mát trong bối cảnh khí hậu ngày càng khắc nghiệt. Các quốc gia châu Âu đang phải đối mặt với câu hỏi lớn: làm thế nào để đảm bảo an ninh năng lượng khi cả nguồn nước và nhiệt độ đều trở nên bất ổn hơn.
Trong ngắn hạn, Hungary và Romania sẽ phải dựa vào biện pháp tiết kiệm điện và nhập khẩu để vượt qua giai đoạn khó khăn. Về dài hạn, các nước này cần đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn điện, đầu tư vào các hệ thống làm mát thay thế và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu. Mực nước sông Danube đang gửi đi thông điệp mạnh mẽ rằng năng lượng và môi trường đã trở thành hai mặt không thể tách rời của cùng một thách thức.