Chính phủ Italy đang cân nhắc mạnh tay với Tây Ban Nha trong bối cảnh khủng hoảng di cư tại Ceuta. Ngày 30/7/2026, Thủ tướng Giorgia Meloni đăng tải tuyên bố trên mạng xã hội X, khẳng định Rome sẵn sàng áp dụng các biện pháp đặc biệt để bảo vệ biên giới và an toàn công dân, bao gồm việc đình chỉ thỏa thuận Schengen với Tây Ban Nha.
“Hình ảnh từ Ceuta thật gây sốc và một lần nữa cho thấy nhập cư bất hợp pháp không kiểm soát là mối đe dọa thực sự đối với an ninh biên giới châu Âu,” Meloni viết. “Chúng tôi đang tập hợp các cơ quan có thẩm quyền và sẵn sàng hành động, kể cả thông qua các biện pháp ngoại lệ như đình chỉ thỏa thuận Schengen với Tây Ban Nha.”
Ngoại trưởng Italy Antonio Tajani cũng lên tiếng ủng hộ việc “đóng cửa khu vực Schengen với Tây Ban Nha”. Quan điểm cứng rắn này nhận được sự đồng tình từ các thành viên khác trong liên minh cầm quyền cánh hữu của Italy, trong đó có Phó Thủ tướng Matteo Salvini.
Ảnh: Thủ tướng Italy Giorgia Meloni phát biểu tại một diễn đàn quốc tế.
Vùng Schengen cho phép người dân và hàng hóa di chuyển tự do giữa 29 quốc gia thành viên mà không cần kiểm tra hộ chiếu tại biên giới nội bộ. Việc một nước thành viên bị tạm đình chỉ hoặc bị áp dụng kiểm soát biên giới trở lại sẽ tạo ra tác động lớn về kinh tế, du lịch và chính trị. Italy viện dẫn lo ngại rằng làn sóng người di cư vào Ceuta có thể lan rộng sang các nước châu Âu khác thông qua hệ thống tự do đi lại.
Cuộc khủng hoảng tại Ceuta bắt đầu từ cuối tháng 7/2026 khi hàng chục nghìn người, chủ yếu là nam giới trẻ, vượt biên từ Morocco vào thành phố tự trị của Tây Ban Nha bằng đường biển và leo hàng rào. Ước tính ban đầu dao động từ hàng nghìn đến khoảng 50.000 người trong vòng 24 giờ, khiến chính quyền địa phương phải kêu gọi hỗ trợ khẩn cấp và Madrid điều động quân đội. Nhiều người đã thiệt mạng trong quá trình vượt biên.
Tây Ban Nha phản ứng gay gắt trước các tuyên bố từ Rome. Ngoại trưởng José Luis Albares cáo buộc một số chính trị gia Italy đang lợi dụng vấn đề nhập cư vì mục đích chính trị nội bộ và kêu gọi sự đoàn kết châu Âu thay vì những phát ngôn mang tính mị dân. Chính phủ của Thủ tướng Pedro Sánchez khẳng định đang hợp tác chặt chẽ với Morocco để đẩy nhanh việc hồi hương những người nhập cảnh trái phép và đã triển khai lực lượng bổ sung để kiểm soát biên giới.
Ảnh: Đám đông người di cư tập trung gần biên giới Ceuta trong đêm khủng hoảng.
Về mặt pháp lý, việc một nước đơn phương đình chỉ Schengen với một quốc gia thành viên khác không đơn giản. Thỏa thuận này thuộc khuôn khổ Liên minh châu Âu, đòi hỏi sự đồng thuận hoặc ít nhất là cơ chế phối hợp cấp cao. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, một số nước như Pháp, Đức, Áo đã tái áp dụng kiểm soát biên giới tạm thời với lý do an ninh hoặc di cư. Italy có thể dựa vào tiền lệ này để biện minh cho động thái cứng rắn.
Căng thẳng Italy – Tây Ban Nha phản ánh sự chia rẽ sâu sắc trong cách tiếp cận vấn đề di cư của châu Âu. Chính phủ cánh hữu của Meloni theo đuổi chính sách kiểm soát biên giới chặt chẽ, tăng cường trục xuất và ký kết thỏa thuận với các nước gốc. Trong khi đó, chính phủ thiên tả của Sánchez từng công bố kế hoạch hợp pháp hóa cư trú cho hàng trăm nghìn người di cư không giấy tờ đang sinh sống tại Tây Ban Nha, lập luận rằng điều này giúp họ đóng góp thuế và hòa nhập tốt hơn.
Ảnh: Bản đồ khu vực Schengen, nơi tự do đi lại giữa các nước thành viên đang bị đe dọa bởi tranh cãi chính trị.
Vụ việc tại Ceuta cũng làm dấy lên tranh luận về trách nhiệm của các vùng lãnh thổ ngoại vi của EU như Ceuta và Melilla. Đây là hai thành phố tự trị duy nhất của châu Âu có đường biên giới đất liền với châu Phi, trở thành điểm nóng di cư trong nhiều năm. Dù Tây Ban Nha khẳng định chủ quyền và đang tăng cường hợp tác với Morocco, các nước như Italy lo ngại rằng bất kỳ sự kiểm soát lỏng lẻo nào cũng sẽ tạo áp lực lan tỏa lên toàn khối.
Hiện Italy chưa chính thức kích hoạt biện pháp đình chỉ. Meloni cho biết chính phủ đang họp với các cơ quan liên quan trước khi quyết định. Tuy nhiên, chỉ riêng việc đe dọa đã đủ để làm gia tăng căng thẳng ngoại giao và đặt ra câu hỏi lớn về sự đoàn kết của Liên minh châu Âu trước thách thức di cư ngày càng phức tạp.
Nếu Rome thực sự áp dụng kiểm soát biên giới với Tây Ban Nha, đây sẽ là một bước đi chưa từng có trong lịch sử Schengen thời gian gần đây và có thể mở ra tiền lệ nguy hiểm. Ngược lại, nếu chỉ dừng ở mức tuyên bố, nó vẫn đủ để tạo áp lực chính trị lên Madrid và buộc các nước EU phải đối thoại nghiêm túc hơn về phân bổ trách nhiệm tiếp nhận người di cư.