Iran đối mặt nguy cơ hết chỗ chứa dầu, áp lực lên quy trình lọc dầu ngày càng lớn
Bị siết chặt bởi lệnh phong tỏa cảng biển của Mỹ bắt đầu từ ngày 13/4/2026, ngành dầu mỏ Iran đang rơi vào khủng hoảng lưu trữ nghiêm trọng. Các kho chứa sắp đầy, buộc Tehran phải dùng mọi biện pháp tạm thời để duy trì sản xuất, tránh “đóng vòi dầu” – một quyết định có thể gây thiệt hại lâu dài cho hạ tầng và nền kinh tế.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 26/4 khẳng định lệnh phong tỏa đã khiến Iran không thể xuất khẩu lượng lớn dầu thô. “Khi trữ lượng dầu khổng lồ bị dồn nén, áp suất sẽ gây nổ đường ống và thậm chí hư hỏng vĩnh viễn các mỏ dầu”, ông Trump cảnh báo.
Dữ liệu từ Kpler (27-28/4) cho thấy kho chứa trên bờ của Iran có tổng công suất khoảng 90-95 triệu thùng, nhưng hiện đã chứa khoảng 49 triệu thùng, chỉ còn dư khoảng 41 triệu thùng. Sau khi loại trừ các kho chuyên dụng (như Sirri, Lavan, Assaluyeh), năng lực thực tế sử dụng chỉ còn khoảng 26 triệu thùng – tương đương 14 ngày sản xuất ở mức hiện tại.
Iran còn sử dụng kho nổi trên tàu (floating storage) khoảng 15,4 triệu thùng, giúp kéo dài thêm vài ngày, nhưng dữ liệu vệ tinh cho thấy tổng dầu trên tàu đã đạt kỷ lục 185-195 triệu thùng, trong đó hàng chục triệu thùng đang “kẹt” trong vùng phong tỏa.
Quy trình lọc dầu Iran và rủi ro gián tiếp
Iran có công suất lọc dầu khoảng 2,4-2,6 triệu thùng/ngày (theo EIA và FGE), với các nhà máy lớn như Abadan (khoảng 350.000-400.000 thùng/ngày), Isfahan, Bandar Abbas và Tehran. Quy trình lọc dầu cơ bản bao gồm:
Chưng cất khí quyển (Atmospheric Distillation): Dầu thô được đun nóng đến 350-400°C trong tháp chưng cất, tách thành các phân đoạn theo điểm sôi: khí nhẹ (LPG), naphtha (xăng), kerosene (kerosene), diesel và cặn nặng.
Chưng cất chân không (Vacuum Distillation): Xử lý cặn từ tháp khí quyển để thu thêm diesel và dầu bôi trơn.
Cracking (Phá vỡ phân tử): Chuyển hóa cặn nặng thành sản phẩm nhẹ hơn như xăng và diesel qua cracking xúc tác.
Xử lý phụ: Loại lưu huỳnh, cải thiện chất lượng sản phẩm.
Hình minh họa quy trình chưng cất khí quyển điển hình trong nhà máy lọc dầu.
Nếu phải giảm sản lượng thô mạnh (Kpler dự báo xuống còn 1,2-1,3 triệu thùng/ngày vào giữa tháng 5), các nhà máy lọc dầu sẽ thiếu nguyên liệu, ảnh hưởng đến sản xuất xăng, diesel trong nước – Iran vẫn phải nhập khẩu một phần nhiên liệu thiết yếu. Doanh thu dầu mỏ giảm mạnh cũng làm khó khăn việc nhập khẩu nông sản và hàng hóa cơ bản, đẩy lạm phát tăng cao.
Các biện pháp tình thế của Iran
Tehran đang kích hoạt lại tàu chở dầu cũ (như tàu Nasha 30 tuổi), sử dụng bể chứa bỏ hoang ở Ahvaz và Assaluyeh, thậm chí chuyển dầu bằng tàu hỏa sang Trung Quốc. Tuy nhiên, các giải pháp này chỉ mang tính tạm thời và kém hiệu quả về chi phí.
Sanam Vakil (Chatham House) nhận định: “Việc đóng cửa sản xuất sẽ tạo áp lực lớn, có thể buộc Iran nhượng bộ trong đàm phán.” Các vòng đàm phán Mỹ-Iran gần đây chưa có tiến triển, với “lằn ranh đỏ” rõ ràng từ phía Mỹ.
Tác động rộng lớn
Nếu không giải quyết được khủng hoảng lưu trữ, Iran có nguy cơ mất hàng trăm nghìn thùng sản lượng mỗi ngày vĩnh viễn do thay đổi áp suất mỏ dầu. Đây là đòn giáng mạnh vào nền kinh tế phụ thuộc dầu mỏ, đồng thời ảnh hưởng đến thị trường năng lượng toàn cầu.
Tình hình đang diễn biến nhanh. Lệnh phong tỏa Mỹ tiếp tục siết chặt, trong khi Iran tìm cách cầm cự. Theo dõi thêm cập nhật từ Kpler, WSJ và Firstpost.